ایشیق 1
آذربایجان معلم‌لری و تحصیل مساله‌سی
ایشیق 2

آذربایجان قفه‌خانالاری

ایشیق 3

آذربایجان و مهاجرت مساله‌سی

ایشیق 4
آذربایجان توی‌لاری

kabiri_2
کوراوغلو دا قوجالارمیش
رقیه کبیری

 قارا‌ پوسه‌ک آستا-آستا چیله‌ییردی. چوخ کئچمه‌دن چیله‌مه ‌یاغیش اوتاغیمین پنجره‌سینه دؤیور. توزلو جاملاردا یاغیش گیله‌لری‌نین ایزی قالیر.
من جیغیردا دایانمیشام. بولودلارین گؤز یاشلاری داملا-داملا ساچلاریمی، یاناغیمی ایسلادیر. سانکی منی یوخودان اویادیر. آیاغیمی بؤیوک بیر داشین اوستونه قویورام. آیاغیم یاغیشدان ایسلانمیش مامیر ناخیشلی داش اوستونده سویروشور، بودره‌ییرم. سازین سرلی-سئحیرلی سسینه دلی اولموشام. چوخداندیر کی یاخیندان ساز دینله‌مه‌میشم. گره‌ک یاخیندان اوتوروب دینله‌ییم اونو.
بیر واختلار اژدر عمی‌نین سازینا واله ایدیم. او دوروشوقلو، یاراشیقلی، شستلی قدّی-قامتی ایله سازی ائله چالاردی کی، دئیردین بس، کوراوغلو ایندی‌جه قاپیدان گیریب دئیه‌جک: «چونکی اولدون دییرمانچی/چاغیر گلسین دن کوراوغلو.» حاییف اولسون کی، اژدر عمی قوجالیب. بئلی بوکولوب، دیشلری تؤکولوب، سازی ایسه…
ایندیسه کوراوغلو سازی‌نین شاقراق سسی، سیس‌لی هاوادا قایالاری بورویوب. من‌سه اونو یاخیندان دینله‌مه‌یه دری‌دن-قابیقدان چیخیر، ال-آیاقدان گئدیرم. آنجاق یوخاری قالخماغا نه قدر جان آتیرام بیر او قدر ده اذیّت چکیرم. جیغیردا دایانیب، قالمیشام. بیر یانیم قورخولو سیلدیریم، او بیری یانیم ایسه بولودلاری باغرینا قوجان یالچین قایالار. یوخاری قالخیم دئیه، اوشاقلار کیمی ایمکله‌ییرم. داهار یئرین چینقیل‌لاری، خیر‌ داشلاری دیزلریمه، اللریمین آیاسینا توخونوبان اینجیدیر منی. اوغرون-اوغرون آددیملاییرام. بیر آز یوخاری قالخیرام. آیاغیمین بودره‌مه‌سیندن قورخورام. ائله اولورسا، تپه‌م اوسته یارقانا دوشه‌جه‌یم. اؤز اؤزومه توختالیق وئریر، ایره‌لی آددیملاییرام. نه قدر چالیشیرام یوخاری قالخا بیلمیرم.
چاره‌سیز قالیب بیر داشین اوستونده اوتورورام. هردن قوللاریمی داراقلاییر، هرد‌ن‌سه قولتوقلاریمی قوجاقلاییرام. کور‌اوغلو سازی‌نین یئلتمه هاواسیلا دان یئرینه یول آلیرام.
کوراوغلو طؤیله دامیندا هویوخموش، فیکره دالمیش، نه‌سه بیر شئیی ماددیم-ماددیم سوزور. «نییه تله‌سدین ؟!» دئییرم. «روشن! بیر آزجا دؤزوملو اولسایدین، قیرآت قاناد آچمیشدی…».
آلی‌کیشی دئییر: «بلکه قیسمت بئله‌یمیش!». کوراوغلو اؤزونو لعنت‌له‌یه‌رک، «نییه قیسمتی دَییشه‌‌ بیلمه‌دیم !» دئییر.
من‌سه دوشونورم؛ کوراوغلو قیسمتی دییشمیش اولسایدی، اوندا دور‌آیغیر بلکه ده قیرآتین قانادلارینی قیسقاناردی.

گورشاد شیدیرغی شیغاییر. آت‌قویروغو ، آت‌قولاغی داملالار کوراوغلونون سازیندان قوپان جینگیلی‌لرله بیرگه پنجره‌مه‌ چیرپلیر. باشیمی کیتابدان قالدیریب، باییرا باخیرام. یاغیش گیله‌لری سو بومباسی‌دیر سانکی، جاملارین اوزه‌رینده پارتلاییب، آشاغی سوزولور. ساچلاریم ایسلانیب. ایسلاق گئجه‌لیییم جانیما سوواشیر. کوره‌ییم اوشویور. یئریمدن قالخیب شالیمی چیگین‌لریمه سالیرام.
کیتابی قوجاقلاییرام. قایالارین باشیندان گلن سازسسی دامارلایمدا آخان ایستی قان‌دیر سانکی. کوراوغونون آوازی نیگارخانیمی ایستانبولدان قاچیرماق ماجراسینی قایالاردا سس‌لندیریر.
کوراوغلو قیرآت بئلینده، نیگار ایسه ترکینده، من ده نیگاردان اجازه‌سیز، قوللاریمی اونون بئلینه دولامیشام. بارماقلاریم آز قالیر کوراوغلویا چاتسین. قیرآت دؤرد‌نالا چاپیر. نیگارین شوه ساچلاری هاوادا یئل‌له‌نیر. کولک‌له دالغالانان ساچلار، اوزو-گؤزومه ساریلیر. گؤزلریم قارالیر.
قارانلیق آستا-آستا پنجره‌دن اوتاغیمین اورتاسینا اوزانیر. قالخیب میز اوستو چیراغیمی یاندیریرام.
هله آخشاما چوخ قالیر. گلیرم…گلیرم…گلیرم؛ قایالارین دیبینده، داش اوستونده اوتوردوغوم یئرده، اوتورورام.
بیریسی یاغیشین آغزینا پیچاق آتمیش دئیه‌سن، یاغیش کسیب. بلن‌لری، یاماجلاری بوروین چن، بولودلارا قاریشیب. گونش بولودلاری ایشقلاندیرمیش. سازین دا سسی کسیلیب. باشیمی یوخاری قالدیریب گوموشو دونقار قایالارا باخیرام.
قیریشلی آلنی، ائشمه بیغلاری، ایچینی اوزونده عکس ائتدیریر. آنجاق آردیج قامتی آزجا اییلمیش؛ کوراوغلونون گؤزو اوزاقلاردا، آستا-آستا داغدان ائنیر. قوشا بولاقدان گلیر. آتاسی‌ مزاریندن.
منه چاتان کیمی داش اوستونده اوتورور. اونا یاخین‌لاشیرام. یورولمایاسان کوراوغلو!» دئییرم. نیگار خانیم یوخدور. الیمی، الی‌نین اوستونه قویورام. اللری پوللانمیش دمیر کیمی‌دیر. اطرافیمی سوزه‌رک بارماقلاریمی آغارمیش ساچلاریندا گزدیریرم. بارماقلاریمین اوجو کؤز کیمی‌دیر. باشیمی دیزلرینه قویورام. ایستی اویلوقلاری یاناقلاریمی ایسیندیریر. اللریندن توتوب ساچلاریمدا گزدیرمک ایسته‌ییرم. او ایسه سازینی دؤشوندن آلیب، بیر قیراغا قویور. قیلینجی‌نین اوجو یئرده‌کی داشلارا دَییر. «کوراوغلو! منه بیر یانیق کرمی چال!» دئییرم. ائشیتمیر. گؤزلرینی یومور. بارماغیمی سازی‌نین تئل‌لرینه چکیرم.
جینقیدی‌….جینقیدی…جینقیدی….
کوراوغلو گؤزلرین آچیر. منه باخیر. آنجاق منی گؤرمور. باشینی قالدیریب بولودلارا چکیلمیش هوندور قایالارا باخیر. من ده گؤزلریمی بولودلارا زیلله‌ییرم. باشیم دؤنور. بیر پارچا کؤز کیمی‌یم. باشیمی اونون دیزیندن گؤتورورم.
کوراوغلو سازی دؤشونه آلیب، یولونا دوام ائدیر. هر آددیم آتدیقدا ساز، توْولاما‌ بئشیک کیمی دؤشونده ییرقالانیر. بئلینه قورشانمیش میصری قیلینجی، سانکی اونونلا قوشا آددیم‌لاییر. اونون آرخاسینجا چنلی‌بئله گئدیرم. اوزاقدان نیگار خانیمی گؤرورم. کوراوغلو دا اونو گؤرور. «کئشگه من او داش اوستونده اوتوراردیم» دئییرم.
نیگار، تک-تنها اوتوروب، آغ قایالارا باخیر. ساچلاری چیگین‌لریندن بئلینه شلاله‌لنیب. هؤله‌سک بیر شکیلده، کوراوغلودان قاباق، نیگارا یاناشیرام. امّا کور‌اوغلو یاخین‌لاشدیقجا، نیگارین قاشلاری چاتیلیر، گؤزلری توتقون بولودلار کیمی دولور، بیر هیمه بنددیر، دیندیره‌ن اولورسا نئیسان یاغیشی تک یاغاسی‌دیر.
کور‌اوغلو نیگارین یانیندا اوتورور. من‌سه او بیری یانیندا اوتورورام. کور‌اوغلونون قولو نیگارین بئلینه دولاشیرکن منیم ده قولوما توخونور. قازان دولوسو قاینار سو، باشیمدان آشاغی تؤکولور سانکی.
گؤزلریمی یومورام. کیتابی میز اوستونه بوراخیرام. چیراق، کوراوغلویلا نیگارین اوتوردوغو داشین اوستونو ایشیق‌لاندیریر. نیگارین باشی کوراوغلونون دؤشونده‌کی سازا سؤیکه‌نیب. ساچلاری ایسه اونون دیزلرینه توکولوب.
هنده‌وریمه گؤز گزدیریرم. کیتابخانامدا سیرایلا دوزولن کیتابلار ائله‌بیل بوز قالیب‌لاری‌دیر، کیتابلارین سویوغو ایچیمی اریدیر. اوشویورم، اوشونورم، دوشونورم. کیتابی باغریما باسیرام. نیگار خانیمین سسی گلیر:
«قوچ ایگیدیم! کئچن گونلر یادیما دوشور. چنلی‌بئلده آت کیشنرتی‌سیندن، دلی‌لرین نعره‌سیندن، قیلینج‌لارین سسیندن قولاق توتولاردی. اورایا بئله، قوش قوشلوغوندا قانادلانمازدی. سن نعره چکدیکده، داغلار، داشلار سسینه سس وئرردی. ایندی هانی او گونلر!؟ ایندی چنلی بئلده قوو ووروسان قولاق توتولور.»
کوراوغلو قاراقاباق سیماسیلا دینمز-سؤیلمز قییا تؤکوبن اوزاقلارا باخیر. بارماقلاری نیگارین ساچلاریندا گزیشیر. الیمی ساچلاریما چکیرم. کور‌اوغلویا یاخین‌لاشیرام، الیمی ساچلارینا آپاردیقدا، نیگار، قارا‌ خومار‌گؤزلریله، سیگیرمه باخیشی‌لا منه باخیر. گؤزلری منه گئت دئییر سانکی. اوتانیرام. بوینو بوکولو، ائنر-قالخار چنلی بئلین بان‌‌ ائولرینه ، بینه‌‌لرینه ساری گئدیرم. بویلانیب بیر به بیر ایچه‌ری‌لرینه باخیرام. تاوانلارین ویغالینی قوروم باسمیش. تندیرلر سؤنوک، ارسین‌لر ایسه تندیرلرین پییه‌سینه بوراخیلمیش. تاخیل کندیلری‌ اوزوقویلو یئره سریلیب. اوجاقلاردا یاریمچیق یانمیش اودونلار کول‌توپاسینا قویلانیب. تونلوکدن تؤکولن یاغیش ایزلری کولون اوستونده خال-خال گؤرونور. چالی‌-چیرپی، گون، تیکان‌کوللاری بوش ائولرین بوجاغیندا تلله‌نیب. کلوولار دا بوشدور کاغا‌لار دا. غفیلدن آیاغیم چارداغین قاباغیندا دؤشه‌مه‌یه ایلیشیر. اودون قالاغیندان توتماسایدیم، ییخیلاجاقدیم. دؤندرمه‌نین آلتیندا چیغ‌ سبد  ایچره سامانا قویلانمیش بیر نئچه یومورتا وار. نه بیلیم ، بلکه بو یومورتالار کوت‌تویوغون فالاسی‌دیر.
ائولرین بیریسی دؤشه‌نک‌لیدیر. بیر بوجاقدا چیچک ناخیشلی اویماصاندیق، او بیری‌سینده ایسه یورغان-دؤشک باغلیسی.‌ باغلی اوزه‌رینده ایسه ایکی یاستیق گؤرونور. کوراوغلونون میخدان آسیلان، قاراگول بؤرکو، یارغاق کورکو، قارساق دری‌سیندن تیکیلمیش چکمنی اؤزونه چکیر منی. دوواردا، کورکون یانیدا سینق بیر گوزگو وار. ایچه‌ری گیریرم. الیمی کورکه چکیرم. سینیق گوزگوده، اؤزومه باخیرام. سیر-صیفتیم پارچا-پارچا گؤرونور. گؤزوم صاندیقدا قالیب. یاخین‌لاشیب. قیفیلینی یوخلاییرام. الیم هاوادا قورویور. گئری چکیلیرم. نیگارخانیمین صاندیغیندا نه وار دئیه دوشونورم. ائشیگه چیخمادان کوراوغلونون کورکونو میخدان آلیرام. قوخوللاییب، باغریما باسیرام. ائشیگه چیخارکن آیاق ایزلریم دؤشه‌مه‌نین اوستونده قالیر. بیر آندا اؤزومه گلیرم. کوراوغلویلا نیگار مندن چوخ اوزاق‌لاشیبلار. اونلارین آرخاسینجا قاچیرام. آیاغیم نه‌سه بیر زادا ایلیشیر. اوزو اوسته یئره ییخیلرام، اللریم اینجیییر. قاچماسام اونلارا یئتیشه بیلمه‌رم. قاچا-قاچا گؤزوم یاشیل مخمرلی دره‌لرده قالیب. داشلارین دیبینده‌کی ساری گول‌لرده، یاماجلاردا بیتن دوه تیکانلاری، قوتاز گول‌لری هله ده کؤرپه‌دیرلر. کئچه-کئچه الیمی گول‌لره چکیرم. اللریمین یارالی آیاسی آجیشیر. آز قالیرام کوراوغلویلا نیگارا چاتیم. کک‌اوتو اییسی گلیر. کک‌اوتو کول‌لاریندان، توهلوجه‌لردن یان کئچه ‌بیلمیرم. داشین دیبیندن بیر اوووج کک‌اوتو دریب. بورنوما توتورام. گؤزل قوخو بورنومو اوخشاییر. یاغیش دییمیش کک‌اوتونون قوخوسو قانیمی جوشدورور.اورییمدن قارا-قارا قانلار کئچیر. کک‌اوتو چایینا یامان یئریک‌لمیشم. تله‌‌سیک ایکی تئل قوپاریب آغزیما آتیرام، عطری دیلیمی گؤینه‌دیر. بیر اوووج دا نیگارخانیما آپاریم دئیه دوشونورم. سونرا اووجومداکی اوتو یئره سپه‌له‌ییرم.
کور‌اوغلو یاشلی بیر کیشی ایله دانیشیر. کیشی، چیگینده توفنگ یولون اورتاسینی آلیب دورموش. چوماغینی چنه‌سینه دایامیش، کور‌اوغلویلا نیگارا باخیر. یولون قیراغیندا ایکی اؤکوز اوتلاییر.
کوراوغلونون بئلینه حمایل اولان قیلینجی، نیگارین اته‌ینه دَییر. نگارین اته‌ینده‌کی ناخیش چیچک‌لری داشلارین دیبینده‌کی ساری چیچک‌لره اوخشاییر.
نیگار خانیمین یانیندا دایانیرام. ایندی‌یه کیمی بو قدر اونا یاخین‌لاشمامیشدیم. چیگینیمی اونون چیگینینه سؤیکه‌ییرم. بویداشیق. اورتا یاشلی اولسا بئله، بسته بویو اییلمه‌ییب هله. منیم بوی-بوخونوم نیگاردان شله‌لیدیر. دقّت‌له باخیرام، شوه ساچلارینا دن دوشوب. منیم ده ساچلاریمین چینگه‌‌سیده بیر نئچه آغ توک وار. چکه‌سینه چکیلن چاتما قاشلاری قورولو یای‌دیر ائله بیل. کیپریکلری قیوریلیب قاشلارینا دایانیب. منیم کیمی قارتال بورون‌دور. آنجاق نیگار مندن داها اؤتگم‌لی ، تیتیکلی گؤرونور. دوداقلاریندا گولویشه بیر تبسّم وار. گولوشونو دوشوندوکده، ژوکوند تابلوسونداکی مونالیزانین آجی گولوشو یادیما دوشور. کور‌اوغلو توفنگ‌چی کیشی ایله دانیشیر:
-«چیگینینده‌کی نه‌دیر؟» دئییر، سونرا دؤنوب نیگارا باخیر. یئنه سؤزونه دوام ائدیر «یاری آغاج-یاری‌دمیردی» دئییر. کیشی آغزینی آچمامیش اورتایا آتیلیرام. «توفنگ‌دی» دئییرم «کوراوغلو!».
او سسیمی ائشیتمیر. کیشی «توفنگ‌دی» دئییر. کور‌اوغلو قاشلارینی چاتیر. قیریشلانمیش آلنییندا نئچه جیزگی گؤرونور:
-«توفنگ نه‌دی؟» دئییر.
یئنه اؤزومو ساخلایا بیلمیرم. «کوراوغلو! توفنگ-آداملاری، قوشلاری، حیوانلاری اؤلدوره‌ن اودلو سیلاح‌‌دی. بو، قیلینج دئیییل ها!» دئییرم. «آن ایچینده قیریب خزل کیمی یئره توکر.»
نیگار من اولان سمته ائله هوروت-هوروت باخیر، سانکی منی گؤرور. «هله توفنگ نه‌دی!» دئییرم. «بلکه سیز جور به جور قیریجی مسلسل‌لردن، هیروشیمانی داغیدان بومبالاردان خبرنیز اولا!»
نیگار خانیم منه ساری گلیر. یقین بو دؤنه سسیمی ائشیدیب. گلیر، یانیمدا دایانمیر، مندن اؤتور. کئچیب کیشی‌یه ساری گئدیر. اونون دؤره‌سینه هرله‌نیر. توفنگه باخیر. کیشی ایسه توفنگین لوله‌سینی کوراوغلویا ساری توتوب، نیگار خانیما؛ «توفنگ بیر جور یئنی یاراقدی» دئییر. کوراوغلونون الی قیلینجین قبضه‌سینه یاخین‌لاشیر. کیشی‌نین الی توفنگین لوله‌سینده -«باخ! بوراسیندا گولـله وار. بارماغینی بو تتییه باسدیقدا گولـله آچیلار.»
کوراوغلو نیگارا، نیگار ایسه کوراوغلویا باخیر. من، نیگارلا کور‌اوغلونون آراسیندا دورموشام. اؤکوزلر هر شئی‌دن خبرسیز یولون قیراغیندا اوتلاییرلار.
کوراوغلو الینی اوزالدیر، توفنگی کیشی‌دن آلسین.
-«وئر منه گؤروم» دئییر.
کیشی کوراوغلونون بئلینده‌کی قیلینجا باخیر.
-«باشینا دؤنوم، چیخ یولونو گئت! منی قان-قادایا قویما!» دئییر. کوراوغلو دیره‌نیر،‌ آندا-ماند ائله‌ییر. ال چکمیر کی، چکمیر.
اونلارین آراسیندا دورموشام. قورخورام کیشی الینی تتییه آپارسین، یا دا‌ کی، کوراوغلو اوندان قاباق قیلینجینی سیییریب کیشی‌نین اوزه‌رینه هجوم چکسین.
کیشی بیر آزدان جین آتیندان دوشور، یومشانیب یولا گلیر. «قوی بیر اؤکوز سنه قوربان اؤلسون!» دئییر. کوراوغلو الین قیلینجیندان چکیب، قورشاغینداکی بورما‌خلته‌سیندن آخچا یارماق چیخاریر. «بویور، بو دا اؤکوزون پولو!» دئییب، توفنگی کیشی‌نین الیندن آلیر. هر یئرینی یوخلاییب دقّت‌له سئزیر:
-«دئییرسن بو توفنگ اؤکوزو اؤلدوره بیلر؟!»
کیشی توفنگی کوراوغلودان آلیر. قونداغینی دؤشونه باسیب. اؤکوزو نیشان آلیر. کوراوغلونون بیر الی دؤشونده‌کی سازدا، بیر الی ایسه قیلینجیندا، نیگار خانیمین یانیندا دایانیب، منه باخیر.
تاراااااق… بیر گؤلـله آچیلیر، آچیلان گولـله‌نین سسی چؤلده یاییلیر. اؤکوز آنسیزین قانا بله‌شیب یئره دوشدو. او بیری اؤکوز ایسه باش آلیب بودورها، چؤل دوزو قاچدی.
قانی قاچمیش نیگار خانیمین یاناقلاری آغ قار کیمی‌ ایدی. کوراوغلونون قولوندان توتوب.
من سه اودقونا بیلمیرم. دیل-دوداغیم قورویوب. دوداقلاریم تیر-تیر تیتره‌ییر. ال-آیاغیم اسیم-اسیم اسیر. کوراوغلونون احوالی بیر تهر اولور. بوتون کیتاب بویونجا اونو بو قیلیقدا گؤرمه‌میشدیم. چالیم‌لی بویو نه‌دنسه سارسیلمیش، ایتی گؤزلری حیران- حیران اطرافینی سوزور.
گؤزلریمی یومورام. هئچ ده ایسته‌میرم اونو بو شکیلده، بو قیلیقدا یادداشیمدا ساخلاییم.
ساز سسی گلیر. گؤزلریمی آچیرام. کوراوغلونون سازی دؤشونده، قیلینجی ایسه نیگارخانیمین آیاغی‌نین یانیندا یئرده‌دیر.
نیگار غملی–غملی کوراوغلویا باخیر. منیم بوغازیما قهر تیخانیب. اؤکوزون آخان قانی کوراوغلونون قاباغیندا، زینه بولاق کیمی داشلارین اورتاسیندان اؤزونه یول آچیر. یاغیش یئنه آستا-آستا چیله‌ییر،‌ قانلی داشلارین اوزه‌رینده یووارلاق شکیللی ایزلر بوراخیر. کیشی توفنگ چیگنینده بیزدن اوزاق‌لاشیر. من کوراوغلونون قیلینجینی یئردن قالدیریرام.
داها کیتابی اوخویوب، دوام ائتمه‌یه نه گوجوم وار نه ده تپه‌ریم. سطیرلنمیش سؤزلر، کلمه‌لر اللریمه آغیرلیق ائدیر سانکی. قوللاریم، چیگین‌لریمدن آسلانمیش آغیر داش کیمی‌دیر. کوراوغلونون قیلینجی الیمده قالیب. اوخودوغوم واراقلاری گئری قایتاریرام. کیتابی میز اوسته بوراخیرام. کوراوغلو قایالارین اوستونده قوشا بولاقدان گلیر. هر آددیم‌دا دؤشونده‌کی ساز بئشیک کیمی ترپه‌نیر. بئلینه حمایل‌اولان میصری قیلینجی سانکی اونونلا بیرگه آددیملاییر.
چیراغین نور زولاقلاری، کیتابین صحیفه‌سینه حالقا‌‌واری ایشیق سالیر. قارانلیق اوتاقدا، یاتاغیمین قیراغیندا اوتورورب، کوراوغلویا باخیرام. کوراوغلو منه ساری گلیر….
اردیبهشت ۱۳۹۰

یک پاسخ

  1. حیکایه نی اوخودوقجا قیر آتی مینیب تاریخ بویو چاپماق اولار. چوخ ساغ اولون سایین خانیم کبیری. آمما دئیه سن نیگار خانیم بیر آز آجیقلی باخیر سیزه!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *