ایشیق 1
آذربایجان معلم‌لری و تحصیل مساله‌سی
ایشیق 2

آذربایجان قفه‌خانالاری

ایشیق 3

آذربایجان و مهاجرت مساله‌سی

ایشیق 4
آذربایجان توی‌لاری

hasanildir اينديکي کيمي یادیمدادیر – پاییزین سویوق گونلري ايدي . اورتا مکتبين ايلک آیلارینی کئچيريرديم. ادبیات معلیمی‌ميز هئچ آدی قولاغیما دیمه‌ميش بير شاعيردن شعر اوخویوردو «نيمایوشيج» منه ائله گليردي کي، شاعير باشقا اؤلکه‌لرين شاعيري‌دير هم آدی، هم‌ده شعرلري منيم اوچون  چوخ غريبه ايدي. سونرا معلیمی‌ميز اونون بير شعريني، آنا ديلينه چئويريلميش، بير شعريني اوخودو: گئجه‌دير، باخ گئجه‌دير. شعري تام آلا بيلمه‌ديم. نه دئدیيني دویا بيلمه‌ديم. آنجاق غريبه بير حيسّ، سیرلی – سوراقلی بير حيسّ مني بورودو. شعرلرده ائله بير قووّه وار ايدي کي، مني اوزون- اوزادی زامان دوشوندورمه‌یه، او سیرلاری آیدین‌لاشدیرماغا مجبور ائتدي. او گونلردن چوخ زامان کئچيب. آنجاق من هله ديرکي، نيمایوشيج‌له آیيریلمامیشام اونون بوتون یازی‌لارینی، مکتوب‌‌لارینی، حيکایه و ادبي تنقيدي مقاله‌لريني، ها بئله اونون حاققیندا یازیلمیش: اونلارجا مقاله و کيتابی اوخوموشام و فایدالانمیشام.

من ايلک اوّل نيمایوشيج له یئني  تيپ‌لي شعرله تانیش اولموشام. آنجاق هله‌دير شاعيرين شعرلريني اوخویاندا او  سیرّلی- سئحيرلي هاله‌لر شعرلريني بؤرویور، جانیمین قات‌لارینا سينميش کدرلر، آغیری‌لار، گؤزلريمده گؤینه‌ین حسرت‌لر، اوميدلر باش قالدیریر و مني شاعيرين صنعت دونیاسیندان دویغو و دوشونجه‌لريندن آیریلماغا ماجالی وئرمير. گونلر کئچير آما او الوان بویالی پاییز گونلري، سیرلی – سوراقلی فصيل ندسه مندن آیریلمیر.

نيمايوشيج مني  تکجه اؤز دونیاسی‌لا یوخ، بلکه باشقا شاعيرلرين شعر عالمي‌ ايله تانیش ائتدي. معاصر فارس شعري، دونیا شعري و نهایت اؤز آنا ديللي شعريميزين دونیاسی ايله سیخ باغلاندیم. شعر، منيم  طالئعيمه چئوريلدي. من بو یوللاردا بؤیوک صنعت اوستالاری ايله تانیش اولدوم. ناظيم حيکمت، رسول رضا،  یانيس ريتسوس، نئرودا، لورکا نی نيما دان سونرا تانیمیشام اودورکي، عؤمروم بویو  بؤیوک نيمایا، یئني فارس شعري‌نين باني‌سي، قوروجوسو و معمارینا بورجلو یام.

پاییز میوه ‌لري‌نين ايچينده نارین خوصوصي یئري وار. لورکا دئميش‌کن: «نار چمن‌ليک‌لرين قوجا جين‌نين دفينه‌سي‌دير.» نيمانین شعرلري نارا بنزه‌یير. نارین قالین قابیغینا یاقوتي بير قیزیل‌لیق هوپ‌موش. ساری‌لا قیرمیزی‌نین رنگ چالارلاری  نارین  قابیغیندا بير – بيريني دیيشير و اونا گؤزل بویا و‌ پاریلتی باغیش‌لاییر. نارلار هله قیشین سویوغون‌دا، یایین ايستي‌سينده بئله اؤز ايچينده کي گيلوشا، یاقوتي دنه‌لريني  قالین قابیغیندا  ساخلایا بيلر، خسته‌لرين دردينه درمان اولور، ساغلام‌لارین‌دا روحونو اوخشاییر. نيمانین شعري‌نين سرت اؤزو. نارین قابیغینا بنزه‌یير و گئج آنلاشیلسادا آنجاق اونون سئوينج- کدر قاریشیق‌لی دویغولاری، آغری – عذاب دادلی دوشونجه‌لري گيلوشا نار دنه‌لري کيمي روحو اوخشاییر، معنوي ساغلام‌لیغا کؤمک ائدير.-

نيمانین شعرلريني اوزون مدت فارس ديلينده اوخویوب معنوي ذؤوق آلیب، اؤز آنا ديللي ادبيیاتیمیزلا آرتیق تانیش اولدوغومدان سونرا اونون شعرلري منيم بئینيمده آنا ديليمده سس‌لنمه‌یه باشلادی. نهایت اؤزومده جسارت حيسّ ائديب، اونلاری دوغما آنا ديليميزه ترجومه ائتمه‌یه باشلادیم و نيمایوشيج و باشقالاریندان بوللو – بوللو ترجومه‌لر ائتديم.

نيما بيرينجي اولاراق فارس ديلينده بيتگين شکيل‌ده سربست شعر یارادیب، اونون شعرلري تکجه مضمونجا دئیيل  بيچيم‌جه‌ده یئني‌دير. نيمانین شعئرلري‌نين قورلوشو، ديلي، بديعي  ايفاده واسيطه‌لري، موسيقي‌سي، مضمونو، مؤحتواسی تام یئني‌دير. شعرلري‌نين فضاسی مندريجه‌سي اؤزونه مخصوص‌دور. اونون شعرلري ايران خالق‌لاری‌نین دویغو و دوشونجه‌لري‌نين بديعي ايفاده‌سي‌دير.

منجه هر بير شاعير و‌یازیچي بئله یئني فضالارا وارماق اوچون هر بير شاعير و یازیچی بؤیوک صنعت اوستالاری او جومله‌دن نيما‌نین قلم تجروبه‌لريندن فایدالانمالی‌دیر. آنجاق بو تجروبه‌لري اؤز منسوب اولدوغو خالق‌لارین مدنيیت‌لري ايله فردي دونیالاریندا اؤزله‌شديرمه‌لي و اونلاری منيسمه‌لي‌ديرلر بو تجروبه‌لر اونلارین یارادیجی‌لیق اوفوق‌لريني گئنيشلنديريب و دونیانین، حیاتین الوان منظره‌سيني اونلارین قارشی‌سیندا جانلاندیرا بيلر.

نيمانین فارس ديلنده یاراتدیغی سربست شعرين بيتگين نمونه‌لري بيزيم ديليميزده یازیلان سربست شعره اؤرنک اولا بيلر. آذربایجان ديلينده یازان شاعيرلر نيمادان چوخ شئی‌لر او جومله‌دن: اؤز داخيلي عالم‌ايله طبيعت و جاميعه آراسیندا اولان اویغونلوغو تاپماق، حيسّ‌لرله سؤزلر آراسینداکی سس‌لنمه‌نين بویا و چالارلارینی ميصرا‌لاردا گؤروملو شکيل‌ده جانلاندیرماق، حيسّ – هیجانلارینی شعرين  بؤلگو و وورغولاریندا چیرپیندیریب و احوال – روحيیه‌سيني شعرين بوتون فضاسی ايله اوزلاشدیریب و اونو بوتوو و جانلی بير وارلیق کيمي باجاریقلا اوخوجویا چاتدیرماق، دؤوروله، زامانلا بديعي اثري آهنگ‌دار سس‌لنديرمه‌نين بيتگين بديعي نومونه‌لريني یاراتماق و…  کيمي صنعتکارلیق سيرلريني اؤیرنه بيلرلر.

گون گلدي او آدینی و شعريني غريبه ساندیغیم بؤیوک شاعير و موتفکّر نيما یوشيج ين  100 ايلليک دوغوم بایرام‌لاری‌نین ايشتيراکچی‌سی اولدوم  و اؤلمز صنعت‌کارین شعرلريني آذربایجان ديلينده اونون آغیرلاما تؤرنينده شاعيرين دوغما آنا یوردوندا اوخومالی اولدوم. اورادا ايفا ائتديیيم ترجومه‌لرين بير قیسیمینی اوخوجولاریمیزا چاتدیرماق ايسته‌یيرم.:

سویوق قیش گئجه سينده

سویوق قیش گئجه سينده

گونشين کوره‌سي ده منيم چيراغیم کيمي    گور  آلیشیب یانماییر

منيم چيراغیم کيمي

بير چیراق گورلانماییر

لاپ دونوق پاریلیتی لی گؤی اوزونده آی بئله

چیراغيمی یاندیریب آسدیم قونشوم یولونا، قاپ – قارانلیق گئجه ده

سویوق قیش گئجه‌سي ايدي

سوسموش کومالار ايچره

کولک شام آغاجینا ساریلیب ، اولاشیردی

جیغردان چیخیب ايتدي

و مندن دوشدو اوزاق

او ماجرا، او ناغیل هله‌ده یادیمدادیر

بو سؤز دوداغیمدادیر:

«کيم یاندیریر، کيم یانیر

کيمين اوره‌یينده سه بو ناغیل ییرقالانیر؟»

سویوق قیش گئجه سينده

گونشين کوره‌سي‌ده منيم چيراغیم کيمي   گور آلیشیب یانماییر.

داروک

زميم یاندی قورودو

قونشوموزون زميسي‌نين یانیندا

دئسه ‌لرده: «آغلاشیرلار یاخین ساحيل‌ده

یاسلی‌لار جرگه- جرگه.»

بولوتلوق گونلرين ائلچي‌سي داروک

یاغیش هاچان یاغاجاق؟ ديء گؤرک!

نه بوساط کي، بوساطي یوخ

قاپ‌قارانلیق کومانین‌داسئوينجي یوخ،کدري چوخ

قوراق‌لیق‌دان اوتاغیمین ديواری‌نین قارقی دالي

قابیرقاسی چاتلاماق‌دا

– آیری دوشموش سئونلرين اوره‌یي تک-

بولوتلوق گونلرين ائلچي‌سي داروک

یاغیش هاچان یاغاجاق؟ ديءگؤرک!

یولونو گؤزله‌یيرم

یولونو گؤزله‌یيرم گئجه‌لر

بادامچا بوداغیندا قارالیبان کؤلگه‌لر

و قایغی‌کئش‌لريني بورویورکن غم – کدر

یولونو گؤزله‌یيرم .

گئجه‌لر

دره‌لر اؤلو ايلان‌لار کيمي قیوریلیب یاتان زامان

داغ شا می‌نین آیاغینا سارماشیق تور آتان زامان

سن مني آنسان ، آنماساندا

بيرجه آن اونوتمادان

یولونو گؤزله‌یيرم.

ائويم بولوتلوق‌دور

ائويم بولوتلوق‌دور

یئر اوزو بوس- بوتون بولوتلوق‌دور، ائويم‌له بيرگه

گديکلردن آشیب گلير

آغزی کؤپورموش کولک‌لر

دونیانی کورلایان

دویغولاریمی کورلایان بوم- بوز کولکلر.

آهای… آهای…

توته‌یي‌نين سسينه قوشولوب یولدان اوزاقلاشان توتک‌چي

                        هارداسان؟

ائويم بولوتلوق‌دور، آنجاق

بولوت یاغ ها یاغ‌دادیر.

خیال‌لارین ايچينده آنارکن ايتيرديیيم

آغ گونلري،

گونشيمين اوزونه             دنيزدن بویلانیرام.

و بوتون دونیا دارما- داغین اولوب

 قودوز کولکلردن

بولوتا چولقالانمیش بو دونیادا

اودور اؤز یولونو توتوب گئدير توتک‌چي

توته‌یيني چالا- چالا.

«ري را  »

«ري را» …. سس گلير بو گئجه

تالا دالیندان کي، سوبندينده

قارا پاریلتی‌لی پوزغون شاوقون کؤلگه‌لري

گؤزه وورور

سانکي، کيمسه اوخویور

آنجاق ! اينسان سسينه بنزه‌مير بو سس

ماراقلانا – ماراقلانا من

اينسانلارین نغمه‌سين دينله‌ميشم

حسرت‌لريمدن بئله آغیر

سرت قارانلیق گئجه‌لرين گزينتي‌سينده

اينسانلارین نغمه‌لرين

بوتون ازبرله‌ميشم

گئجه‌لرين بيرينده، داریسقال قاییق ايچينده

ائله توتقون – توتقون اوخودولار کي،

ايندي‌نين ايندي سينده

دنيزين هئیبتي

یوخولاریمدان چکيلمه‌یيب هله‌ده !

«ري را»… «ري را »….

اوخوماق ايسته‌یير

بو قارانلیق گئجه‌ده

اؤزو، اؤزونده  دئیيل

او قوشولوب سسينه

اوخویا بيلمير آنجاق !

آی ايشیغی

اريیير آی ايشیغی

ايشیلداییر ايشیلدا قوش

آییلمیر کيمسه بير آن داش یوخوسوندان، آنجاق

یوخلایان‌لارین غمي-

یاشاران گؤزلريم‌ده سیزیلداییر، گؤینه‌یير.

دورموش منيم‌له سحر،

باخیشیریق نيگران.

صبح ايسته‌یير کي، مندن

اونون او جان وئريجي، اوغورلو نفسيندن،

                        جان‌سیزلار طایفاسینا چاتدیرام بلکه خبر.

بو سفريم اوزوندن-

باغریم باشینا آنجاق، آجی تيکان سانجیلیر.

اوره‌یيم‌له اکديیيم

جانیملا سوواردیغیم

او اينجه گول بوتاسی

گؤزلريمين اؤنونده حاییف سارالیر، سولور.

اللريمي سورتورم

بير قاپی آچیم- دئیه

بوش- بوشونا گودورم

قاپی‌یا کيمسه گله

سینیق قاپی- باجالار،

 شوملامیش دام- ديوارلار

                        آخ، باشیما آغناییر.

اريیير آی ايشیغی

ايشیلداییر ايشیلدا قوش

اوزون یوللار یورغونو، آیاق‌لاری قار- قابار

کندين گيره‌جه‌یين‌ده، دایانیب یالقیز کيشي-

کوره‌یينده داغارجیق

اللري‌سه قاپی‌دا:

اؤز- اؤزونه دئیير کي:

«یوخلایانلارین غمي-

یاشاران گؤزلريم‌ده، سیزیلداییر، گؤینه‌یير.»

گئجه‌دير

گئجه‌دير، بورکو گئجه

تورپاغین رنگي قاچیب

و بولوتدان تؤره‌ميش یئل

داغ یانیندان منه دوغرو یول آچیب

گئجه‌دير، قیزمار هاوا، بنزه‌یير شيش گتيرن بير بدنه-

کي بو دورغون هاوادا،‌یول آزان‌لار سئچه بيلمير یولونو

باخ! قیزيشمیش بو اوزون چؤل-

آندیریردار گور ايچينده سیخیلان بيراؤلونو

کي یانان قلبيمه بنزه‌ر

ساناسان قان- تر ايچينده یاخیلان یورغون- آرغین بدنيم‌دير

گئجه‌دير. هه . گئجه‌دير.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *