ایشیق 1
آذربایجان معلم‌لری و تحصیل مساله‌سی
ایشیق 2

آذربایجان قفه‌خانالاری

ایشیق 3

آذربایجان و مهاجرت مساله‌سی

ایشیق 4
آذربایجان توی‌لاری


منيم ده بير آديم گلسين ديليزه
همت شهبازي

(حيدربابانين ايكي بندينه اؤزل باخيش)

حيدربابا،‌ سنون اوزون آغ اولسون !

دؤرت بير يانون بولاغ اولسون باغ اولسون !

بيزدن سورا سنون باشون ساغ اولسون !

دونيا قضو-قدر، اؤلوم-ايتيمدى

دونيا بويى اوغولسوزدى، يئتيمدى

حيدربابا، يولوم سنن كج اولدى

عؤمروم كئچدى، گلممه ديم، گئج اولدى

هئچ بيلمه ديم گؤزللرون نئج اولدى

بيلمزيديم دؤنگه لر وار،‌ دؤنوم وار

ايتگين ليك وار، آيريليق وار، اوْلوم وار

  بو ايکي بندده، حیدربابانين بير چوخ بندلري‌نين عکسينه اولاراق سوژئتليک (روايت) يوخدور. شهريار روايتدن قيريلاراق اؤزونون شخصي مؤوقعيني بعضي قونولار حاقدا بيلديرير. حیدربابانين بندلرينده عوموميتله گئرچکليکلر اولدوغو کيمي کؤچورولور. بونلار هئچ بير کيمسه يه غئيرعادي اولماياراق تانيشدير. بو ايکي بندده بير چوخلاريني دوشوندورن “اؤلوم” مسئله سي شهرياري دا دوشوندورور.

  اؤلوم مسئله سي اسکي ادبياتدان ايندييه دک چوخلاريني دوشوندورن بير آنلاييشدير: “گيلگميش”ده  “انکيدو”نون اؤلومو، دوستو گيلگميشي، “دده قورقود”دا عزرائيل لا “دلي دومرول”ون ماجراسي و دلي دومرول “اؤلومو” بير ماددي اشيا کيمي قاوراماسي، صوفیزمين اؤلوم قونوسونا تجريدي ياناشماسي. بونلارين آراسيندا دلي دومرولون اؤلومدن سئزدييي مقصد مادده سل ليک داشيديغي اوچون باشقالاريندان سئچيلير و يئني چاغ موقعينه ياخينلاشير. بوردا اؤلومون قارشيسيندا عصيانچي روحلا يئنيلمه مزليک وار. گيلگميش  پوچلوغا يؤنه لن ايلکين اينساندير سونونجولار ايسه نيهيليست لردير.

  بعضي لري ايسه اؤلوم قارشيسيندا نه نيهيليست و نه ده عصيانچي ديلار. بونلار صوفیزمه باغلي اولان قضوقدرچي لردير (تقدير گرايان). شهريار بو سيرايا داخيل اولور. اونون اؤلوم و ياشام حاقدا ايره لي سوردويو باخيش عرفاندان قايناقلانان عنعنه وي (سنتي) باخيشدير. اؤلومه بير قضوقدر اولاراق اونون قارشيسيندا تسليم اولماق و يئنيلمک. بو باخيش دونيانين فاني اولدوغونو اونون دوشونجه سينه يورودور. بو ايسه نيهيليست چي ليين ان دوشگون دورومودور. چونکو اونلار دا کسين ليکله دونيانين پوچلوغونو سئزيرلر. صوفیزمده و ائله جه ده شهريارين فيکرينده هم دونياني ايکي اللي توتماق وار، هم ده اونو فاني بيلمک. هئچ بيريسيندن ال اوزمه دن هم دونياني ايسته يير، هم ده اونو فاني بيلير:

   ” حیدر بابا دونيا يالان دونيادير  “

  چاغداش شعرده، شاعير ياراتديغي دوشونجه ساحه سينده مسئوليت داشيير. اونون توپلومون گئديشاتيندا اشتيراک ائتدييني گؤروروک. ال-قولو باغلي دئييل. تسليم اولونمازدير. شهرياردا ايسه، عنعنه وي دوشونجه يه داياناراق اؤزونو تسليم ائتمک پيرينسيپي وار.

  ايفاده طرزي بو ايکي بندده، کانکرئت ليکله دئييلير. داها دوغروسو فورماسي رئالليق داشييير. مضمون ايسه تجريد اولونان غئيرماددي موهوم بير مضموندور. “حیدربابا سنون اوزون آغ اولسون” کيمي مصراعلار هئچ بير بديعي ليک اولمادان رئال مؤقع دن چيخيش ائدير. کلمه لر اولدوغو آنلامي داشيير. حال بو کي “دونيا قضوقدر اؤلوم ايتيمدي ” سؤزو چوخ قاموسالليق (کوللولوک) داشييان بير مضموندور. دونياني اؤلوم ايتيم بيلمه ين کيمسه لر اوندان لذت آليب ياشاماغا جان آتانلار دا واردير. بئله ليکله بو بندلرده کلمه لر اؤز آنلاميندان سونرا، باشقا آنلام داشيمير. حال بو کي شعرين ذاتيندا مجازي ليک اولمالي دير. شعر “جمال ثريا” دئميشکن “کلمه اوزره يارانيرسا” اؤزو کلمه نين رئال آنلاميني دَييشديرير. اونا يئني کاراکتئر، يئني آنلام وئرير. بونونلا، اوخوجو گئرچک بير اوزايدان (فضا) خيالي بير اوزايا کؤچور و اورادا يئني بير چئوره يارادير. حیدربابادا ايسه ادبياتين بديعي اوزو يوخدور. گئرچکليک اولدوغو کيمي روايت اولونور. کلمه لر کاراکتئرلشمير.

      نوستالژيک اوزگونلوک، بو ايکي بنده حاکيمدير. اونون روحونو چئوره ين بو نوستالژي، ياشاييشيني نئتراللاشديرير (خنثي ائدير). بندلرده اينساني حرکته گتيرن، دويغولانديران فاکتور يوخدور. صنعتله (هنر) ياشاييش اوزبه اوز دورمورلار. بيربيريني دييشديره بيلميرلر. ائتکي بوراخميرلار. ائله بونا گؤره هئچ بيريسي کاميل لشمير. بندلرين ياشاييشدان اولان آنلاييشي، کئچميشلرده تجروبه و سيناقدان کئچميش. بونا گؤره ده، اونو قاوراييب گوندملشديرن ديل ده ائله کئچميشي قاورايير. بورادا چاغداش توپلومون کاراکتئري، کئچميشي ايزله ين قارا سئودالي (خولياوي) آلينتي لارلا اوست باسدير ائديلير. بئله اولان حالدا، توپلوم و يا شخصي کاراکتئرين هانسي اؤزللييني قاباردان و ياخود دا اوجالدان بير شعرله راستلاشا بيلميريک. بونا گؤره بو ايکي بندين مضمونو، کئچميشلره عاييد اولان قالين قاييم ايچه رييي (محتوا) چئوره يير و اينساندا روحسوز آنلار ياشادير. شاعير هم اسکي شعرين ايچه ريک ايلکه لريندن (اوصوللار) يارارلانير، هم ده کئچميشه قاييدير. حتتا بو ايلکه لردن يئني ايلکه لر آلانيندا دا استيفاده ائتمه يه جهد ائتمير.

یک پاسخ

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *