zihagh
آذربایجان ناغیل لاریندان: خانیمین اویناشی
علیرضا ذیحق

گونلرین بیرینده لاپ قدیم‌لر، گؤزه‌ل بیر اوغلان وار ایدی کی  بیر ائو ده نؤکر ایدی. او ائوین آروادی اونا گؤز وئریردی ایشیق وئرمیردی و هؤهمان ایستیردی کی اونو اَله گئچیتسین. اوغلانین گؤزه‌للییی و قد قامتی، اونو باشدان ائله‌میشدی و بوتون فیکری ذیکری اویودی. نئچه یول اونا یاخین گئتسه ده اوغلان اونا هئچ اوز وئرمه‌میشدی. آرواد نه علاج ائله‌دی گؤردو بو ایش اولان ایش دَیی. نئینه‌سین نئینه‌مه‌سین بیر نامه یازیب وئریر اوغلانا و دئییرکی بونو آپار باغدا کی معمارا. یولون چوخون گئتمیشدی کی گؤزو ساتاشیر بیر فالچییا و گئدیر کی فالینا باخدیرسین. فالچی تاس آتیب کیتاب آچاننان سورا دئییر:” حلال سوت اَممیش آدام دوز یئییب دوزدان سیندیرانماز. سنین ده ذاتی سوتون پاه‌دی و خییانتی‌نن آران باران یوخدی. آمما بولمورَم منه نییه  آگه اولوب کی‌هاردا توی گؤردون دوروب باخاسان. ”
اوغلا باش آلیب گئدیر، آمما باغا یئترمه‌میش، توی دویون سسی گلیر. فالچی‌نین سؤزو یادینا دوشوب بیرآز دایانیر کی گؤره نه خیردی. توی آداملاری یول اوسته گووَح گئدیردیلر و اوغلانین دا آغزی آخمیشدی قیز- گلینه. قَراننیخ دوشموشدو کی گؤردو دا گئتمه‌سی‌نین فایداسی یوخدی و ایندییه‌جان دا ایش تعطیل اولوب معمار گئدیب ائو ائشی‌یینه. تصمیم توتور صاباح گئدیب نامه‌نی وئره کی بیردن بیره راس گلیر اربابا. ارباب دئییر گئجه‌نین بوواختی بوردا نئینیرسن کی اوغلان نامه‌نی گؤرسه دیر و دئییر، یول دا بؤیوح توی چالیندی و مَتَل اولدوم. گؤردوم ایندی معمار باشی دا ایشی یاتیدار و گئتمه‌دیم. ارباب کی نئچه واخت ایدی آروادیننان شَحلی‌دی نامه‌نی آچیب اوخویان دا گؤرور آروادی معمار باشی‌یا تافشیریپ کی  هرکس بو نامه‌نی گتیرسه اونو دیری دیری عیمارَتین خیم‌لارین دا قویلا.  کیشینی فیکیر گؤتوردی و آنننادی بو ایش ده بیر ایش وار. اوغلانا دئدی:” سن بو گئجه ائوه گلمه وگئت زمی‌ده کی کوللوغا. من بو گئجه اورا گلمییه‌جه‌یَم. یئییب ایشمح زاد دا هرزاد  اوردا واردی  و صاباح قئییدَرسن.”
ارباب دا گیزلین ائوه قئییدیب میسدی بیر طرفه گؤره نه خبر دی. قَراننیخ دوشن ده گؤرَرکی  آروادی بوتون  نؤکر کیفلَت‌دری مورخَص ائله‌دی و اونناردان ایسته‌دی سحره جان قیش دامینا گئدیب بو طرف‌لره دولانماسیننار.  سورا آروادی یوز قلم‌نن بِزه‌نیب گؤزون تیحدی قاپییا و تیققیلتی گلن کیمی‌قاپینی آشدی. ارباب گؤردی معمار باشی‌دی و خانیمی‌نان برابر اوتاغینا گیردیلر. هَره هیرنالاری تَزه باشلامیشدی کی بیردن بیره آرواد آننادی نؤکر باغا گئتمی‌ییب و تعججوبلندی. معمار باشی دئدی:” گؤره سن آغزی‌هارا آخیب دا.  سحر اولجاخ بیرده یوللا کی خیم سهل‌دی من اونو دوواردا قویلارام. داش اولوم باشینا کی جواهیر ندی بولمور. سنین کیمی‌گؤزه‌لدن کیم گئشسه بول کی عَغلی آزیب. ”
ارباب گؤردو سس سالیب اؤزونو رَذیل ائله‌مه‌یه گلمز. سسینی چیخاتمی‌ییب بوتون قاپ باجانی باغلادی و ائوی اوتا چَحدی. چیغیر باغیر سالسالاردا فریادداری بیر یانا چاتمادی و آخیردا دام دام آچوب قالدیلار آلتیندا. بو سیر‌دان هئش کیمین خبری اولمادی، آمما ارباب کی سونسوز اودی نؤکری اؤزونه اوولاد ائله‌دی.اودی کی بالالار آدام گَرَح اؤزونو ایکی یئرده ساخلی‌یا، بیر آجییاندا بیر گیجییَن‌ده. *
———
*  بو ناغیل ادبی دیل ده یوخ، بلکه چون خوی روایتی‌دیر اورانین لهجه‌سیله یازیلیبدیر.