ای بولبول قدسی نه گرفتار قفسسن
سیندیر قفسی تازه گولوستان طلب ائیله
عمادالدین نسیمی بو شعری قلمه آلیرکن عاغلینا گلمزدی غزل قالیبینده یازدیغی سؤزلر، آلتییوز ایل سونرا گنج صنعتکار سما پوراکبرین یاراتدیغی «دؤوران» آدلی بیر کالیگرافی تابلوسوندا «آنا» آرتقروپ و «لالهپارک» هتلی ایله امکداشلیق چرچیوهسینده، صونا خانیم هَرگلینین کیوراتورلوغویلا تیر آیینین ۱۱-جی گونوندن اوچ بویو تبریزده کئچیریلن پلتفرم سرگیسینده نمایشه قویولوب، فرقلی فیکیر آلیش- وئریشینه سبب اولسون.
قیرخ صنعتکارین اثرلرینین نمایشه قویولدوغو بو سرگیده، فرقلی اینسانلارین ذهنینده یوزوملار یارادان یالنیز «دؤووران» تابلوسو دئییلدی، نمایشه قویولان بوتون اثرلردن آلینان آلقینین اینساندان اینسانا فرق ائتدیگی دارتیشیلماز بیر مسئلهدیر. ذاتا کانسپتوال اینجهصنعت، یالنیز اثرین خاریجی گؤرونتوسونو دئییل، اینسان دوشونجهسینی ده اساس گؤتورورو و اؤزونه مخصوص دیل ایله تاماشاچینین گؤزوندن چوخ، اونون بئینینی هدف توتور.
سما پوراکبرین نسیمی شعریندن یاراتدیغی دؤووران تابلوسو و سرگیده جانلی اولاراق اورخون الفباسی و ماوی رنگی تمل آلاراق تماشاچیلارین گؤزو اؤنونده رسم ائتدیگی «مجادیله» آدلی اثری تاماشا ائدرکن ندنسه منه ائله گلدی کی، گؤکتورکلرین یاشادیقلاری ۸-جی عصردن نسیمینین یاشادیغی۱۴-جو عصره، و۱۴-جو عصردن ۲۰۲۶-جی ایله قدر اوزانان گؤرونمز بیر باغ زامانین دؤورویله دائم حرکتدهدیر و بو اثرین صنعتکاری گؤکتورکلردن نیسمییه، نسیمیدن گونوموزه قدر حرکتده اولان و آرخا پلاندا ساخلانیلمیش وارلیغیمیزا کالیگرافی دیلی ایله معنا باغیشلاییب.
بو سرگیده سونا خانیم عبدالعظیمزادهنین ده ایکی اثری ذهنیمی سیناغا چکن اثرلر آراسیندا ایدی. «سمفونی رنج» آدلی اثرینده آلا قارقالارا، اؤز دونیاسینی باغرینا باسمیش، آغ ساچی آغ قوشا چئوریلمیش قادینا آرخالانان قیزیل ساچلی قادین و اونون بطنیندهکی وارلیغا چوخ باخدیم. تابلو بویوندا اوست-اوسته بؤلونموش دؤرد بوجاقلی بؤلمهلرده یئر آلان آلاقارقالارا باخدیقجا ایچیمده عجیبه بیر اضطراب یاراندی. اثرین ظاهری گؤرونوشونده اینسانی اضطرابا سالان بیر صحنه گؤرونمور، آنجاق اضطراب سمبللاری نسیلدن نسیله تابلوداکی قادینلاری، حتی اونون بطنیندهکی وارلیغی چئورهلهییب. کئچمیش نسیل سمبولو کیمی آلقیلادیغیم قادینین آغ قوشا چئوریلیب، فیزیکی حیاتین اؤتهسینه اوچماسی، بطنلرین آرد-آردینا یئنی نسیللری دوغورماسیندا بئله، اثرین بکگراندینداکی دؤرد بوجاقلی بؤلمهلر و قارقالار ثابیت قالیب. منجه بو اثرین ایپ اوجو قادینلارین گوندهلیک حیاتینا اوزانیر. رئال حیات کیمی بو اثرده ده قادینلارا قارشی تعریف اولونموش چرچیوهلر، اونو چئورهلهین و اضطرابا سالان سمبولیک بکگراند نسیلدن نسیله یالنیز موقعیت و یئر دَییشدیریر.
صونا خانیم عبدالعظیمزادهنین ایکینجی اثرینده گوج، ایستقامت و قدرت سمبلی کیمی یوزوملادیغیم کرگدن اثرینده آلا قارقانین وارلیغی کرگدن قدر دقت چکیر. بو اثرین ده ایپاوجونون رئال حیاتا اوزاندیغینی دوشونورم.
بو تابلویا ایلک باخیشیمدا فریبا وفینین رمانلاریندان بیرینی خاطیرلادیم. رمانین باش کاراکتری کرگدن کیمی گؤنوقالین بیر قادینا چئوریلدیگینی و داها قاباقکیلار کیمی آغلامادیغینی سؤیلهییر.
منجه سونا عبدالعظیمزاده هر ایکی اثرینده متقاطع تبعیضلرله دولو بیرتوپلومدا قادین سورونلاری، جنسیت بحرانی، اجتماعی تناقضلارین قادین حیاتیندان هئچ زامان اکسیک اولمایاجاغینی آنلاتماغا چالیشیب.
ادبیات بیر اینجهصنعت قولو اولاراق کلمهلر واسیطهسی ایله اوخوجونون ذهنینه مئیدان اوخویوب، فرقلی یوزوملارا یول آچدیغی کیمی اینجهصنعتین رساملیق، هئیکلتراشلیق، فتوگرافچیلیق، خطاطلیق، کالیگرافی، جانلی پرفرمنس،و … و بوتون گؤرسل یا بصری قوللاری اؤزلرینه مخصوص عنصرلر، رنگ و دیل ایله ایزلهییجینین ذهنینده بیربیریندن فرقلی یوزوملارا سبب اولور. بو اثرلرده کشف ائدیلن فلسفی دوشونجهلر و آنلایشلار بیر-بیرینه اویغون اولمایا بیلر، حتی بیربیرینه ضد آنلاییشلارین اورتایا چیخماسی چوخ نرمال قارشیلانیر.
سرگیده گنج صنعتکارلار امین قرقرهچینین قیرمیزی زمینهده رسم ائتدیگی قورخو، وحشت و دهشتلی آنلار و لال باغیرتی ایچرن اوچلوک اثری دقتیمی چکدی. اثرلری ایزلرکن عاغلیما بیر سوال گلدی: ندن اوچ فیگور؟ ندن قورخو فیگورلاری ایکی یا دؤرد تابلودا رسم اولماییب؟ ندن بو فیگورلارین هر اوچو ده ائرکک جنسیتینی داشییر؟ و ندن بو فیگورلار دؤردبوجاقلی بیر چرچیوهده یئر آلیبلار، گیرده، اوچ بوجاقلی و یا آلتی بوجاقلی بیر چرچیوهده رسم اولماییبلار؟
عاغلیما گلن سواللاری سمبوللارین معناسیندا تاپمالییام دئیه دوشوندوم. امین قرهقرهچینین اثریندهکی هر اوچ فیگوردا وحشت و قورخودان تؤرنمیش معنوی چؤکوش آیدیندیر. بو اینسان فیگورلارینین دامارلاری، عضلهلری، دیللری، دیشلری، گؤزلری و بوتون اجزالاری یاشانمیش قورخونو دؤردبوجاقلی چرچیوهلرده سسسیز-صداسیز هایقیرماقدادیر. اینسانین قورخو و معنوی چؤکوشونون فیگورلارینا باخیرکن ندنسه کئچن ایل دی آییندا کهریزکدهکی جسدلری تلویزیوندا گؤردویوم آن بو اثردهکی دهشتلی قورخو و لال باغیرتینی من ده یاشامیشدیم. اینسان یاشانمیش قورخولارینی، دهشتلی آنیلارینی آرخادا بوراخماغا گوجو چاتماسا نهلر اولا بیلر دئیه، اؤزومدن سوروشدوم. سوالیمین جوابینی نئچه آددیم اویانلیق ایکی فرقلی آنلام داشییان تابلودا آلقیلایا بیلدیم.
منه ائله گلیر دهشتلی و قورخولو آنیلاری یاشایان اینسان یا یونس رزمینین بو اثریندهکی اینسانا چئوریلیب، اؤزگوونله یارالارینی سارییب، قورخولارینی گیزلتمهدن استقامتله سارسینتیلارینی، عدالتسیزلیگی دونیایا باغیریب، ازیلن اینسانلارین هایقیران سسی اولار؛
یا دا آریاز خداکرم رضایینین اثریندهکی اینسان کیمی ذهنی چؤکونتولرینی، قورخولارینی، آغریلارینی باغیرینا باسیب، یوخودایمیش کیمی چئورهسینی گؤرمهدن سوسقونلوق و یالنیزلیغینا سیغینار.
ائلیار حلاج آدلی صنعتکارین «تصادف» اثری منی خئیلک دوشوندوردو. ایلکینده ساعاتین بؤیوک عقربهسینه کمند آتیب، عقربهنین و یا دقیقه- ثانیهنین حرکتینه مانع اولان اینسانین «سیزیف» کاراکتری ایله پارادوکس بیر موقعیتده دایاندیغی عاغلیما گلدی. معاصیر اینسانی تمثیل ائدن سیزیف، ابدیته قدر کائناتا حاکیم اولان نظم و تکرار ایله باریشیق اولدوغونون عکسینه، پلتفرم سرگیسینده نمایشه قویولموش «تصادف» اثریندهکی کاراکتر، سمبولیک اولاراق ساعت چرچیوهسینده دقیقه و ثانیه کیمی بؤلوملرله تعریف اولونموش زامان یا کیهانی بیر آخینتینین آخیشینا قارشی چیخیب. اما بو اثرده زامان و اینسان، هر ایکیسی ده چرچیوهلنیب. اینسان اؤز دؤردبوجاقلی چرچیوهسی ایچینده، زامانی تمثیل ائدن عقربهلر ایسه ساعت آدلانان گیرده بیر چرچیوهده حرکتدهدیر و هر ایکی چرچیوه ایسه بو اثرین یارادیجیسینین قوراشدیردیغی بؤیوک مقیاسلی بیر قالیبده یئر آلیبلار. دئمک «تصادف» آدلی بو اثرده بئله کائتناتین نظمینه بنزهر بیر نظم گؤزه چارپیر.
اثری تاماشا ائدیرکن اؤزومدن سوروشدوم: گونلرین بیرینده تیکراردان دوغولان بوشولوغو قبول ائدن و هر آنینی عئینی زاماندا معنالاندیرماغا چالیشان سیزیف، تکرارا قارشی چیخیب، او قایانین باشینا چیخماقدان امتناع ائتسه و یا یئر جاذیبهسینین ایشلوی دَییشیلیب، هر شئیی اؤزونه دوغرو چکمزسه، و یا اینسانین ذهنینده اولان زامان، بو اثردهکی کیمی حرکت ائتمهیی بوراخیرسا، اونو «تصادف» آدلاندیرماق اولارمی؟
پلتفرم سرگیسینده علیرضا عبدلینین مفیلدن توخونولموش اثری منیم اوچون سؤز-سؤز یازیلمیش بیر حئکایهنی تداعی ائلهدی. مفیلین دانیشماغا دیلی اولسایدی، آنجاق بونون کیمی حئکایه یازا بیلرمیش.
ایلک باخیشدا متفکر اینسان فورموندا بیر حجم گؤردوم. اثره یاخینلاشینجا اونون گؤبهیینین آلتیندا، پئنیس ارگانینین اوزریندهکی قوشیوواسینی گؤرونجه اینسان، اؤز نسیلینین دوامینا اوداقلاندیغی کیمی بیر معنا ذهنیمه گلدی. اینسان بقاسینین یاریسی بو یومورتالیقلارا باغلی اولسا دا، بو یومورتالار اینسان نسلینین دوامی اوچون یئترلی دئییل، بو حجمین کناریندا یومورتالاری بطنینده بسلهین بیر باشقا حجم اولسایدی، اینسان بقاسینین مکمل بیر روایتچیسی اولا بیلردی بو حجملر. اوستهلیک بو اینسان حجمی سؤزجوکلر کیمی ظرافتله بیربیرینه توخونولسا دا، نهایتده متال جینسیندندیر و متال ایسه، گؤبهیین آلتینداکی یومورتالارین جینسی ایله تماما ضدیتدهدیر. دئمک اینسان ضدیتلرین بیر آرایا توپلانماسیندان اولوشان بیر وارلیقدیر.
سرگیدهکی اثرلره بیرلیکده تاماشا ائدن دوستوم دئدی: «توتالیم سنین دئدیگین کیمی، او یومورتالار سمبولیک اولاراق اینسان نسیلینین بقاسینی افاده ائدیر، او زامان بو حجمین کورهییندهکی قوش یوواسی ایله یومورتالارین آنلامی نه اولا بیلر؟»
خئیلک مفتیلدن توخونولموش اینسان حجمینه باخسام دا او آن دوستومون سوالینا جواب تاپا بیلمهدیم. اما بو متنی یازیرکن بیر داها دقتله مفیل اینسانین چیگینیندهکی قوش یوواسی و یومورتالارینا باخاراق ذهنیمده بئله بیر یوزوم یاراندی: اینسان دوغولدوقدان سونرا، عمومیتده کئچمیش نسیلین چیگینلرینه آیاق قویاراق حیاتینا دوام ائدیر.
الهام افشاریان توخوما صنعتیندن یولا چیخاراق یاراتدیغی «تار و پود»، [اؤز دیلیمیزده دئسم اریش-آرغاج] اثرینده اینجهلیکله نئچهقاتلی آنلام یاراتماغی باشارا بیلیب. ایلک باخیشدا دوققوز خانالی، آغ خانالارین اورتاسیندا، هر بیری بیر کیچیک دزگاهدا، فرقلی طرحلرله توخونولموش کیلیملر مدرنیزاسیونون بیزه پای گتیردیگی آپارتمان قاتلاریندا اینسان حیاتی، مدنیت و عنعنهلرینین فرقلی رنگلر و طرحلرله بؤیوک بیر دزگاهدا چرچیوهلندیگینی کیمی بیر آنلامی آلقیلاماق اولور. اثره باخدیقجا ظرافتله اثرده یئرلشن بیر آیری آنلامی دا کشف ائتدیم. بؤیوک دزگاهدا چرچیوهلنمیش دوققوز خانانین اؤن و آرخاسینا چکیلمیش چیله ، مدرنلشمه، شهرلشمه و دؤولتلرین کولتورل سیاستلری اساسیندا فرقلی توپلوملار، مدنیتلر و عنعنهلرینی اؤز احاطهسینه آلدیغی کیمی بیر آنلام یاراندی ذهنیمده.
۱۹۶۰-جی ایللردن بری غرب اؤلکهلرینده کونسپتوال اینجهصنعت آوانقارد بیر جریان کیمی اؤزونو گؤسترهرک، صنعتکارلارین فیکیرلرینی، شخصی تجربهلری و ایدهآللارینی افاده ائدرک، کلاسیک اثرلردهکی عظمتی شوبهه آلتینا آلماغا بیر فرصت آچیلمیشدیر. کانسپتوال اینجهصنعتین دونیا مقیاسیندا ان اؤنملی آوانقارد جریانی مارینا آبراهاموویچین «پرفورمنتس آرت» اثرلری ایدی. آبراهامویچ پرفورمنسلرینده ایفاچی ایله تاماشاچی آراسینداکی موناسیبتینده بدنین محدودیتلرینی، ذهنین آلقیلاری و آنلاییشلارینی اورتایا قویماغا چالیشیر.
پلتفرم سرگیسینده ده جانلی کالیگرافی و جانلی رساملیقدان باشقا اینجهصنعتین جانلی پرفورمنس آرت دئییلن اجرالارینا دا شاهید اولدوق. بو پرفورمنسلره باخاراق، پرفورمنس آرت قولوندا داها آرتیق چالیشماق، تجربه قازانماق و مدنیتیمیزه عایید داها گؤرکملی پرفورمنسلرین اورتایا قویولماسی اوچون اوزون بیر یولوموز وار دئیه، عاغلیما گلدی.
«اسارتده یاشاماق»، سرگی سالونوندا جانلی رسم اولان تابلو
سرگینین سوپرایزی، خوی شهرینین تانینمیش صنعتکاری مراد عماری طرفیندن پلتفرم سرگیسی و هرگلی عایلهسینه هدیه ائدیلن رحمتلیک «حسن آقا دمیرچی»نین آینا اوزرینده رسم ائتدیگی تابلو ایدی.
کونسپتوال اینجهصنعت سرگیلری گؤرمک، دوروب-دوشونمک و تجربه ائتمک اوچون بیر دعوتدیر. عمومیتده قروپ سرگیلرینین اثر چئشیدلیلیگی، تاماشاچی ساییسینین چوخ اولماسی، اینجهصنعتین فرقلی قوللاریندا یارانمیش اثرلرین بیر مکاندا اولماسی، فرقلی قوللاردا چالیشان صنعتکارلارین آراسیندا باغ قورولماسی کیمی آوانتاژلارین کناریندا، قروپ سرگیلرینده هر صنعتکاردان بیر یا ایکی اثر نمایشه قویولدوغوندان دولایی، انفرادی سرگیلردهکی کیمی بیر صنعتکارین زامان آخیمیندا طی ائتدیگی یولو اثرلرینده ایزلمک ممکون دئییل. قید ائتدیگیم سببدن دولایی پلتفرم سرگیسینده سرگیلهنن بوتون اثرلره دقتله تاماشا ائتمک و اثرلری ایچرن معنالاری کشف ائتمهیه مجال تاپا بیلمهدیم. آرتیرمالییام باشقا اثرلر حاقیندا یازمادیغیم او اثرلری گؤرمزدن گلمک آنلامینا گلمیر. اوستهلیک قلمه آلدیغیم متن ایسه علمی بیر تنقیدی یازی دئییل، یالنیز بعضی اثرلر حاقیندا آنلاییشیمی قلمه آلمیشام.
آذربایجانین بؤیوک شاعیری نسیمینین شعریندن یولا چیخاراق منه ائله گلیر پلتفرم سرگیسی ده اینجهصنعت ساحهسینده آذربایجان خالقینین اوزونه آچیلان بیر «تازه گولوستان» مثالی ایدی. اومود ائدیرم داها آرتیق بئله گؤرکملی سرگیلره شاهید اولاق.
۱۴۰۵.۰۴.۲۳
۱. کانسپتوال اینجهصنعت: فارسجا هنر مفهومی
۲. کیوراتور: Küratör سرگی دوزنلهییجیسی، بیر موضوع، گالری، آرشیو و کتابخانا کلکسیونونون یؤنهتیجیسی
