ایشیق 1
آذربایجان معلم‌لری و تحصیل مساله‌سی
ایشیق 2

آذربایجان قفه‌خانالاری

ایشیق 3

آذربایجان و مهاجرت مساله‌سی

ایشیق 4
آذربایجان توی‌لاری

کور دوگون
بهرام صادقي
چئويرن: حميد بخشمند

گؤزه گؤرونمه‌ين بير شئي وار آل كيمي. من اونوگؤرمورم، آمما حس ائديرم، دوشونورم اونو. مني ايته‌له‌يير اويان – بويانا…
-آ…ها! بير بالاجا باشي‌نيزي يوخاري قووزايين،گولون. گؤزلريز شكيل آپاراتينا باخسين. اوچه دَك ساييرام. ترپنمه‌يين كي شكيلي‌نيز خاراب اولار. حاضير اولون! بير… ايكي… اوچ.
*‌ × *
ايكي گئجه اوندان سونرا، شكيلخانانين پيلله‌کانيندان اوسته چيخيردي كي شكيليني آلسين. شكيلچي وئره‌ن قبيضي اووجوندا سيخيردي. يادينا گلدي كي ايكي گئجه اوندان اوول شكيلچي سوروشموشدو:
– آدينيز؟
و او آديني دئميشدي.
– عادي اولسون: 4×6 ؟ پُستال كارتي نئجه؟
و او جاواب وئرميشدي:
– بير دَنه سي اؤرنَك اوچون.
– صاباح يوخ، بيريسي گئجه حاضيردي…ساعات سككيزده.
قاپيني آچماميش ساعاتا باخدي. سككيزي كئچميشدي. اؤز- اؤرونه پيچيلدادي:
– شبهه سيز كي ايندي حاضيردير.
شكيلچي‌نين شاگيردي ماسانين آرخاسيندا اوتورموشدو. اونو گؤرجك آياغينا دوردو. او ايسه سالامين جاوابيني وئرندن سونرا بير اوستولون اوستونده ايلشدي. شاگيرد تانيماماقدان اوْنو سوزدو:
– دئيه سن اؤزو يوخدو؟
– نييه… نييه … بورادا‌ايديلر.
– بو قَبيض…
قَبيضي جيبيندن چيخاريب، ماسانين اوستونه قوْيدو. شكيلچي شاگيرد اوْنو گؤتوروب اوْخويوب، سونرا باشيني احتراملا ترپتدي:
– بلي قوربان، ائله بو گئجه‌يه‌دير… آمما گره‌ك دؤزه‌سينيز كي اؤزو گلسين.
ايسته ييردي دئسين: « ايش – گوج… » اوستولون اوستونده اوْتوردو. شاگيرد دوشونوردو كي اوْ ، ايش- گوجونو بوراخيب گليب شكيليني آلسين و ايندي كي شكيلچي يوْخدور، يقين كي آجيقلي‌دير. آمما نه ائده بيلردي؟ فيكرينه گلدي كي بير شئي‌له اؤزونو مشغول ائله سين. باشلادي بير آلبوْمو واراقلاماغا…
اوْ سوْروشدو:
– گلمه‌يه‌جك؟
– نييه گلمه‌يه‌جك؟ اينديجه…
و اوْ ديواردان آسيلميش شكيل‌لره باخماقلا مشغول اوْلدو…
اوْن بئش دقيقه‌دَن سوْنرا شكيلچي گلدي. ائله يوْلدان يئتيشمه‌ميش سؤز آچدي:
– خوْش گليب‌سينيز قوربان.
و شاگيردينه دوْغرو:
– آغا چوْخدان تشريف گتيريبلر؟
وَ يئنه ده اوْنا:
– اينديجه خيدمتي‌نيزه تقديم ائده‌رم.
اوْ ايسه ، اوستولدان قالخيب ماسانين قارشي‌سينا گلدي. ايكي اليني ده ماسانين قيراغينا قوْيوب انتظار چكدي. شكيلچي ايش اوْتاغيندان شكيل‌لري گتيردي.
– قوْي گؤروم بودور؟ بعلي، اؤزودور.
اوْ اليني اوزالديب شكيل‌لري آلدي. بير آز باخاندان سوْنرا:
– بونلار دئييل .سهو ائديرسينيز.
– نئجه؟ بويوردوز…
– سهو ائديرسينيز. منيم بيغيم يوْخدور، بو شكيل‌لرين بيغي وار… اوْندان علاوه من باشيما پاپاخ قوْيمارام.
شكيلچي تئز شكيل‌لري آليب اوولجه ديققتله اوْنلارا، سوْنرا اوْنون سيماسينا باخدي:
– غريبه دير… آمما سيزه چوْخ اوْخشايير.
– اوْخشايير؟ واللاه نه عرض ائديم… داها بوراسين دوشونه بيلميرم.
شكيلچي بير آز دورخوندي. شاگيردي بير آز اؤنجه ديشاري چيخميشدي (نه ايش گؤردويونو بيلمه‌دن چيخميشدي ديشاري ). گئديب ايش اوْتاغيندان بير دسته باشقا شكيل گتيريب سَردي ماسانين اوستونه. اوْنلاري آرايا- آرايا دوداغي آلتدا پيچيلدادي:
– بونلار كي دئييل…
بير قيزين شكيلي ايدي.
– بودا دئييل.
بير قادينينكي ايدي.
– بودا يوْخ.
بير اوشاغينكي ايدي.
– بو؟
بير شكيله ، بيرده اوْنا باخدي:
– بو سيزه چوْخ اوْخشايير. پاپاغي‌دا يوْخدور…آمما يئنه‌ده بيغي وار.
اوْ ايسه ، باشيني ايره‌لي آپاردي:
– گؤروم…پاپاغي يوْخدور…
سؤزونه دوام ائتدي:
– آخي « بو سيزه اوْخشايير» نه سؤزدور؟ من هاردان بيليم كي اؤزومونكو‌دور؟ من كي اؤز- اؤزومو گؤرمورم، ياديمدا دئييل كي نه ته‌هردير. آخي ايشلري‌نيزين قايداسي ، نظمي يوْخدور كي شكيل لر اوْيان- بويان اوْلما سين؟
نومره وورمازسينيز؟
– نييه…نييه نومره ويراريق. ايشيميزين قايداسي‌دا وار ، نظمي ده. آمما آمان ناشي آدامين اليندن. بو شاگيرد هاميسيني ويريب بير- بيرينه. قاتيب- قاريشديريب. ميثال اوچون بورا بير ديققت بويورون ، اوچ دسته شكيل وار كي هاميسي‌نين اوستونده سيزين قبيضي‌نيزين نومره سي وار… عؤمروموزون سوْن چاغلاريندا اؤزوموزه ايش آچيب شاگيرد توتدوق! ائله بيل داغ داليندان گليب… هئچ بير شئي باشا دوشمور…
– سؤزون آخيرين دئه گؤروم. من نئيلمه‌لي‌يم؟ هاچانادَك بورادا دوراجاغام، جناب شكيلچي باشي؟
شكيلچي ايسه يئنه ده شكيل‌لري آراماغا باشلادي.
– بودا دئييل.
بير تاريخي بينانين شكيلي ايدي.
– آها… اؤزودور.
اوْ شكيلي قاپدي.
– نئجه كي اؤزودور؟ هئچ نه‌يي منلن اوْخومور. منيم ژاكئتيم هاردا بئلنچي‌ايدي؟
شكيلچي اوْتوردو. حؤوصله‌سيز جاواب وئردي:
– داها بيزه ربطي يوْخدور. بلكه ده ايسراغا گون پالتارينيز اوْ جورايدي، بو گون‌ ده‌ييشيب‌سي‌نيز؟
– هئچ بئله ايشين اصلي يوْخدور.
شكيلچي يئنه آياغا قالخيب، چيينلريني آتدي:
– داها بونلاردان ساواي باشقا شكيليميز يوْخدور. بونلاردان بيريسي دير…
اوْ ديشلريني بير- بيرينه سيخيردي. بير آز آرام اوْلاندان سوْنرا دئدي:
– بونلارين هئچ بيري منيم شكيليم دئييل. آلتي دَنه4*6، بير دَنه ده پستال كارتي، پولونودا آليبسان، گره‌ك تحويل وئره سن…
شكيلچي اوچ دسته شكيل اوْنون قاباغينا قوْيدو.
– سيزين تحويلي‌نيزده، بَي! حيرصلنمك يئري يوْخدور. من كي باش قورتارا بيلميرم. هر اوچوده سيزه اوْخشايير، سيزين شكيلي نيزدير. بيري بيغلي- پاپاغلي ، بيري بيغلي- پاپاغسيز ، بيريسي ده هم بيغسيز ، همي ده پاپاغسيز. هر هانسيني عشقي‌نيز چكير گؤتورون…
– عشقيم؟ اوْلمايا عشقيله‌دير؟ جناب شكيلچي باشي! يا سنين باشينا هاوا گليب، يادا كي مني اله ساليبسان. جانيم، سن ايش آدامي دئييلسنمي؟ هئچ سنين موشترين اوْلماييبمي؟ يا ايسته‌ميرسن ايشله ييب بير تيكه چؤره‌ك قازاناسان؟ دونيانين هاراسيندا گؤرونوب كي بير نَفر گئديب شكيليني آلاندا، اوچ دسته شكيل تؤكه‌لر قاباغينا، سوْنرادا اوْنو اله ساليب دئيه‌لر كي اوچو ده جنابي نيزين شكيلي دير، هر هانسيني كؤنلون چكسه گؤتوره بيلرسن؟ ايسراغا گون مگر كوْرايدين؟ نه بيغيم وار‌ايدي، نه پاپاغيم، نه ده كي ژاكئتيم بئلنچي‌ايدي.
شكيلچي داها جانا دورموشدو. اللريني بير- بيرينه سورتوب سعي ائديردي كي داشماسين. احترام وَ دؤزومله دئدي:
– بو سؤزلرين هاميسي دوز، هاميسي منطيقي، منيم ده قبولومدور. آنجاق منيم بو آخماق شاگيرديمين گوناهي ديركي بونلاري قاتيب- قاريشديريب، يوْخسا ائله اوولجه يوباتماميش تقديم ائدرديم، بير بئله سؤز- صحبت ده گركمزدي. آمما منيم اوچون تعججوبلو يئري بوراسي‌دير كي نئجه اوْلا بيلر بو اوچ شكيل هاميسي سيزه اوْخشاسين. لاپ ائله بيلين كي دوز اؤزونوزسونوز. داها بيلميرم سيزينكي‌دير يا سيزه اوْخشايان بير باشقا آدامينكي… بيلميرم سيزين اصلي شكيلي‌نيز نئجه او‎لوب… آخي نئجه اوْلا بيلر… نئجه او‎ْلا بيلر كي سيز اؤز سيمانيزي تانييا بيلمه‌يه‌سينيز؟
– مگر سيز تانييا بيليرسينيزكي من‌ده تانييا بيلم؟
– نييه تانييا بيلميرم؟ سيز اينديجه بير شكيل گؤسترين منه، هر هانسي واختينكي اوْلورسا اوْلسون، تئز دئييم منيمكي دير يا يوخ. تعجب ائديرم…
– تعجب ائديرسن؟ مگر گره‌كدير دونيانين بوتون آداملاري اؤز شكيل‌لريني سئچه بيلسين‌لر؟ باخما اؤزونه كي شكيلچي‌سن، ايشين بودور. هانسي توْيوق اؤز يومورتاسيني سئچه بيلر؟ گؤر نئجه جاماعاتي آلداديرلار…اوچ- دؤرد گون اوْيناداندان سوْنرا، ايش – گوجدن قوْياندان سوْنرا، اوْ واخت جاواب وئريرلر…
شكيلچي آز قالميشدي آغلاسين. جيبيندن بير گوزگو چيخاريب وئردي اوْنا:
– داي بو كي چتين ايش دئييل. باخ! گؤر شكيل‌لره اوْخشاييرسان يا يوخ؟
اوْ، گوزگونو آليب باخدي. سوْنرا ائله گوزگو الينده اوْلاركن اوستوْلون اوستونده اوْتوردو. دوداغي آلتدا آجي- آجي پيچيلداييردي.
بير آز كئچميش، بيردن- بيره گوزگونو شكيلچي‌يه وئريب، باشيني اللرينه آليب سيخدي.
شكيلچي ياواشجا سوْروشدو:
– گؤردون؟
اوْ ايسه دوروب، يئنه گئتدي ماسانين قاباغينا. بيرده شكيل‌لري گؤتوروب باخاندان سوْنرا وئردي شكيلچي يه.
شكيلچي دئدي:
– ايَه بير آز بورادا اوْتورسان، شكيل‌لرين ييه‌لري هاميسي گلرلر. منجه پيس اوْلماز اؤز تاي- توشلاريني تانيسانسا.
اوْ ، قاپي‌يا دوْغرو گئتدي:
– هاميسي فيريلداق دير. بونلارين هئچ بيري منيم شكيليم دئييل. بيلمك اوْلمور منيم اصل شكيليم نئجه اوْلوب. اصلن اوْلا بيلر كي كؤكوندن منيم شكيليمي گؤتورمه ميسيز. كول باشينيزا بو شكيل گؤتورمه‌ييزله.
اوْ ديشاري چيخاندان سوْنرا شكيلچي‌ ده‌لي‌لر كيمي باشلادي اوْتاغي فيرلانماغا.
– آز قاليب ده‌لي اوْلام ايلاهي. نئجه اؤزونو تانيمادي؟ نئجه بو شكيل‌لر هاميسي اوْنا اوْخشاييردي؟ آز قاليب… آز قاليب اؤزومو پنجره‌دَن توللايام آشاغي.
شاگيردي ايچه‌ري گيردي:
– عمي شكيل‌لريني آلدي؟ گؤردوم گئديردي قارشيميزداكي شكيل خانايا.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *