ایشیق 1
آذربایجان معلم‌لری و تحصیل مساله‌سی
ایشیق 2

آذربایجان قفه‌خانالاری

ایشیق 3

آذربایجان و مهاجرت مساله‌سی

ایشیق 4
آذربایجان توی‌لاری

آغ چلیکلی کیشی
سولماز جمالی

دانیشکده‌نین اۆچۆنجۆ قاتیندا سون کیلاسیمین بیتمه‌سینی صبیرسیزلیک‌له گؤزله‌ییرم. قولومداکی ساعاتا باخدیقجا اوستادین معنالی باخیش‌لاری آنی اولاراق گؤزلریمه سانجیلیر. دیک پنجره‌نین یانینداکی نیمکتده اوتوروب تاقلارینی تای‌باتای آچمیشام. جانیمی دیشیمه توتوب کیلاسدا قالسام دا اؤزومو ساخلایا بیلمیرم؛ آچیق پنجره‌دن تئز-تئز بویلانیب سیرا ایله دۆزۆلموش چیلپاق آغاجلاری گؤزدن کئچیریرم. هر خیردا ترپه‌نیشیم‌له نیمکت جیریلداییر؛ بیلرکدن بو ایشی داوام ائدیرم. قلمه آغاجلاری‌نین ایریلی-خیردالی خول-بوداقلاری اۆچۆنجۆ قاتا کیمی اوزانیبدیر. پنجره‌دن ایچری دولان خفیف کۆلک مقنعه‌مدن چیخان تۆکلریمی آستاجا ترپه‌دیر. ایسلاق تورپاغین اییسی‌ بورنوما دولدوقجا منی داریخدیریر. آز اؤنجه گورولتو ایله باشلایان یاغیش تئز ده اؤتوب کئچمیشدی؛ ایری داملالی یاغیش خیردالانیب چیسکینه چئوریلمیشدی. پنجره‌نین شۆشه‌سی ترله‌میشدی؛ چیسک شوشه‌ده بیرله‌شیب گیله‌لنمیشدی؛ سۆزۆلۆب داملا-داملا آخیردی …
اللریم قوینومدا، کۆره‌ییمی نیمکته سؤیکه‌ییب سئلله‌مه پاییز یاغیشینا زیللنمیشدیم. اۆزبه اۆزده‌کی دانیشکده‌نین تاوانی آلتیندا یاغیشدان ایسلانیب تیر-تیر اسن پیشیک‌لره گؤزوم ساتاشیر؛ ایسلاق بدن‌لرینی قوروتماق اوچون تۆکلرینی پیرپیزلاندیریب چیرپینیرلار. یولون آغیم‌سوو دؤشه‌مه‌سی یویولموشدو. پاییز یئلی سارالمیش یارپاقلاری گاه یۆنگۆلجه هاوادا اوینادیر، گاه خیشیلتی‌لا او باشدان بو باشا سووورور. یوزلرجه قارقا توپا-توپا چیلپاق بوداقلارا شیغیییب بیرآز قاریلداشیب یئنه توپا-توپا پررر ائله‌ییب هاوایا قالخیرلار. گؤیون اۆزۆنده‌کی قارا بولودلار سئیره‌لسه ده هاوا هله ده توتقوندور. خیابان بویو سپه‌لنمیش دانیشکده‌لرین سولغون ایشیق‌لاری یاواش-یاواش یانیر.
کیلاس بیتینجه دانیشکده‌دن چیخیرام؛ گؤزلریمی یوموب ده‌ریندن نفس‌ آلیرام. یاغیشین سه‌رین هاواسی اۆزۆمه وورور؛ قاشیما، کیرپیکلریمه چیسک قونور؛ اۆزۆمۆ یالایان نارین یاغیشدان لذت آلیرام. گؤزلریمی آچیب گؤیده‌کی قارا بولودلارین سئیره‌لیب هاوانین ایشیقلاشدیغی سمته، آغاجلارایله آغیم‌سوو گؤیون بیرلشدییی یئره زیلله‌نیرم. اللریمی یاغمورلوغومون جیبلرینه سالیب یاواش-یاواش بیلیم یوردوندان چیخیرام. هر یئره شئح چیله‌نمیشدی؛ گؤزلریم بیلیم یوردونون شئح باسمیش نرده‌لرینه ساتاشدیقدا سول الیمی قالدیریب نرده‌لره سۆرته-سۆرته آددیملاییرام؛ اوووجوم ایسلانیر …
یئل نرده‌لرین آراسیندان آدلاییب آغاجلارین باشینا بورولغان کیمی فیرلانیب شه‌هری دولاشیر. یئره تؤکۆلمۆش یارپاقلاری قاباغینا قاتیب خیشیلدادیر؛ سانکی سۆپۆرگه چکیرلر شه‌هره …
نئچه مئتیر ایره‌لیده‌کی دککه‌‌یه دوغرو آددیملاییرام. یئکه سماورلر پیققاپیقلا قایناییر. دککه‌نین اۆستۆنۆ بۆرۆین بوغ اته‌یینی ساللایاراق، آستا-آستا اطرافا یاییلیب اریییر. هردن بیر آخشام چاغی‌نین کۆله‌یی اسیب آغ، نازیک بوغو قوووب چیلپاق آغاجلارا دوغرو آپاریر. دککه‌نین قاباغی دولودور قیز اوغلانلارلا. ایستکان-نعلبکی شاققیلداییر. چئوره‌یه هورتولتو دۆشۆب. قندلر دیشین آلتیندا ازیلیب خیرچیلداییر. جاوانلاردان نئچه‌سی بوغلانان چای‌لارینی هورت‌ها‌هورتلا ایچیب گۆلۆرلر. بیر جاوان اوغلان پاپریزینی تۆستۆله‌ده-تۆستۆله‌ده آغیر سکوت ایچینده نئچه آنلیق قارشیسیندا دایانان قیزا باخیر. سونرا موبایل‌لا دانیشا-دانیشا هنده‌ورینده گزینیب وورنوخور. گؤیوم‌سوو تۆستۆ جاوان اوغلانین بوینونون آردینجا بورولور، سونرا دا دومان کیمی چؤکوب هاوادا ایتیر. قادین اؤزوندن راضی حالدا گۆجله سئزیله بیله‌جک طرزده گۆلۆمسۆنۆردۆ.
اوغلانین سیر-صیفتیندن زهریمار یاغدیغینی گؤردویو آن گۆلۆشلری خیرپ کسیلیر.
پاپریزینی سوموروب یئره توللاییر؛ تۆستۆ آغزیندان، بورنوندان فیسقیریب لای-لای هاوایا قالخیر. کؤزه‌رن پاپریز هاوانی جیزیب سارالمیش نم چیمن‌لرین آراسیندا سؤنور. گؤزۆنۆ هارایا ایسه زیلله‌ییر. آنجاق سانکی هئچ یئره باخمیر، هئچ یئری گؤرمور. گؤزلری قاییر-قاییر قایناییر: من چؤره‌یی قولاغیما یئمیرم … بیلیرم کیم هانسی یووانین قوشودو …
قادین اونون اۆزۆنه باخماغا جسارت ائتمه‌دیییندن سس‌سیزجه کؤلگه کیمی چکیلیب آغاجلارین آرخاسیندا اریییر …
دککه‌نین خیردا باجاسینا ساری اه‌ییلیب بیر استکان چای ایسته‌دیییمی بیلدیریرم.
بؤیرومده‌کی جاوان اوغلان چؤنوب اۆره‌یی ایسته‌دییی کیمی آلتدان-آلتدان سۆزۆر منی؛ گؤزلریمه یئتیشدیینده ایسه گؤز ووروب گۆلۆمسۆنۆر. دککه‌نین قاباغیندا سو بیریکیمینه گؤزوم ساتاشیر. بیرآز اه‌ییلیب اؤزومه باخیرام. مقنعه‌مین باش طرفینی الیم‌له ساهمانلاییب قهوه‌یی یاغمورلوغومون اوست دویمه‌سینی ده باغلاییرام. قارا پوتونومون دابانینی سویا یاخینلادیب اورتاسینا آیاق باسیرام. سو شاپبیلداییب دامجی‌لاری اطرافا سیچراییر. سو دالغالاندیقجا گؤرونتوم ده دالغالانیر. آیاغیمی قالدیریب اسن سویون اۆزه‌رینده تیترک گؤرونتومه باخیرام؛ تۆکلریمین اۆزه‌رینه قونان چیسک‌لر مونجوق کیمی پاریلداییر …
چاییمی ایچندن سونرا یاواش-یاواش «فلکه دانشگاه»ا ساری آددیملاییرام. هر بیر خیردا سو بیریکیمینی گؤردوکجه هوپپانیر سویو شاپپیلدادیرام.
آیاقلارینی شاپپیلدادا-شاپپیلدادا های-کوی‌له یانیمدان اؤتوب کئچن جاوان اوغلان‌لارا باخیرام. اونلاردان بیری شالوارینی دیزینه قدر چیرمالامیشدی.
-ماما … ماما … بیز ده هوپپاناق …
گؤزلریمی منیم‌له یاناشی یئریین قادین‌لا بالاجا قیز اوشاغینا دیکیرم. آناسی‌نین الیندن یاپیشاراق پاریلدایان گیله‌لری‌له یالواریر: ماما … سن الله … بیز ده آتیلاق …
قادین گؤزلرینی آغاردیر: عاییبدی شیرین … بورا خیاباندی … خانیم‌لار آتیلمازلار … آغیر اول بیرآز …
قیزی‌نین الیندن یاپیشیب زورلا دالینجا سۆرۆیۆر: قابیرغا وئرمه سؤزه … ائله اؤزوم دئییب اؤزوم ائشیدیرم …
هر ایکیسی‌نین چادرالاری‌نین اتک‌لرینی دؤشه‌مه‌نین اۆزه‌رینده بیریکمیش سولار ایسلادیردی …
سو بیریکیملری‌نین اۆزۆ آستا-آستا آتیلیب-دوشور. یاغیش شئح‌له‌ییردی …
قارشی خیابانا کئچرکن قاباغیمدان بیر ماشین سوووشور؛ شئح باسمیش شۆشه‌سینده یاستی‌لانمیش اۆزۆمه باخارکن، شوشه آشاغی ائنیب بیر باش چیخیر چؤله: سن نه یامان بیر شئی‌سن قیززز … بللیدی داغ دالیندان گلیبسن …
دیکسینیب گئری سیچراییرام. اوزاقلاشارکن شاققیلداییب گۆلمک‌لرینی ائشیدیرم.
هاوا قارالدیقجا سویوق کۆلک ده اسمه‌یه باشلاییر. «آبرسان»ا یئتیشدییمده کؤرپونون آلتیندان کئچیب سولا ساری یؤنومو ده‌ییشیرم. «مارالان»ا دوغرو ائهمال-ائهمال آددیملاییرام. آرخاما قانریلیب کؤرپونون آلتیندا «گشت ارشاد» ماشینلارینا باخیرام. بیر قیزلا اوغلانین قاباغینی کسیب حربه-زوربا گلیرلر. قیز ایچین-ایچین آغلاییر. تئز-تئز شالی‌نین اوجو ایله گؤزونون یاشینی سیلیر« -والله بیز آداخلییق» دئیه، اینیلده‌ییر. اونلار ایسه سیخما-بوغما گلیر ائولری‌نین تئلئفون نؤمره‌سینی ایسته‌ییرلر.
بیر کیشی بؤیرۆمدن سوووشاراق باشینی تاسف‌له بوللاییر: زورلا دئییرلر گئدین گیرین ائوه اللی دنه ده اویوندان چیخین.
آغ چلییی الینده قارشی خیابانا کئچمک اوچون بیر ایکی آددیم اؤنه آتیب ماشینلارین سیقنال سسی‌له گئری قاییدیب یئنه نئچه آنلیق خیابان قیراغیندا گیرینج قالان بیر جاوان اوغلانی گؤرور. یازیق قارغ اولوب قالمیشدی. ایسلانمیش ساچی داغیلیب، آلنینا تؤکۆلمۆشدۆ. کؤینه‌یی‌ ایسلانیب بدنینه یاپیشمیشدی.
نفس آلدیقجا سینه‌سی قالخیب-ائنیر، گئنیشلنمیش بورون پره‌لریندن نفسی فیسقیریردی. گؤزلریندن حیاتدان اوسانمیش بیر آدامین یورغونلوغو تؤکۆلۆردۆ. چلییی برک-برک توتموش بارماقلاری خفیف‌جه تیتره‌ییردی. او اۆزۆنۆ گؤیه ساری توتموشدو. قارا ساققالی‌نین سئیرک تۆکلری آراسیندان حولقومونون بیر نئچه دفعه قالخیب ائندییینی گؤرور.
«هامی کیمی من ده یانیندان سوووشوب گئدیم می؟!» دئیه دۆشۆندۆکده آناسی‌نین تاپشیریقلارینی خاطیرلاییر: سن کتدن دوروب گئدیبسن شه‌هره … هئچ کیمنن ایشین اولماسین، سنه لاپ چلتیک آتسالار دا دینمه … باشینی آشاغی سال فقط درسینی اوخو … مبادا سنی آللادیب آلاهی یئرلره آپارالار؟!! … شه‌هرین آداملاریندان بیجی ائله بیر ده اؤزلریدی، یئر آلتیندان یاسا گئدن‌لری چوخ اولور … فقط خوابگاه‌نان دانشگاه یولونو گئدیب گله‌جکسن … بیر سؤزون ده اولسا منه دئیه‌جکسن … ایشدی، بیردن یولدا گئدیب گلنده بیری سنی چاغیردی، ایسته‌دی بیر سؤز دئیه یا بیر کؤمک ایستییه مبادا دوراسان هاااا … اصلا … آرا یئرده گۆدازا گئده‌رسن … نفسین ایستی یئردن چیخماسین کی آی نم زیرنگم فیلانام بهمانام … بئله دبر آخیردا «آغزین تؤکۆلسۆن گئدیب باش چیخاردا بیلمه‌دی» سؤزونو ائشیتمییک …
یانیندان آستاجا سووشوب یولونا داوام ائدیر …
او آدامی ائله اوجور قویوب یانیندان سووشدوغو اوچون اۆره‌یینده ییغیلیب قالمیش نگرانچیلیغی‌نین آغیرلیغی سیخیر اونو. تیکان اۆستۆنده اوتورموش کیمی راحات ‌دئییلدی.
آنی اولاراق دابانی اوسته فیرلانیب گئری قاییدیر؛ گؤزلرینی دولاندیریر. ائنلی پیادا یولوندا اینسانلارین آراسیندان اونا یاخینلاشیر. اونونلا یاناشی دورور؛ بوینونو یانا دوغرو اییب اۆزۆنه باخیر: یاردیم ایسته‌ییرسیز؟
جاوان اوغلان اۆزۆنۆ سس ائشیتدییی یؤنه چئویریر؛ قولاقلارینی شکله‌ییب گؤزلرینی گزدیریر. خیابانین گور لامپا ایشیقلاریندا اونون آغ گیله‌لرینی گؤردوکده هۆرکۆب بیر ایکی آددیم گئری آتیلیر.
-الله منی بو دونیایا گتیردییی گۆنه داش یاغدیرایدی.
جاوان اوغلانین اؤزو-اؤزونه دئدییی بو سؤزۆ ائشیتدیکده اۆره‌یی آغریییر. آیاقلارینداکی اۆشۆتمه یاواش-یاواش کئچیر. آناسی‌نین اونو ایتدن آلیب ایته وئره‌جه‌یینی بیله-بیله یئنه جاوان اوغلانا یاخینلاشیب تیترک سس‌له سورور: یاردیم ائدیم می سیزه؟
اوْ بیر-ایکی سئری اودقوندوقدان سونرا آستاجا دیلله‌نیر: ممنون اولارام
اومیدینی ایتیرمیش آداملار کیمی سسی تیتره‌ییردی. جاوان قیز سئزدیرمه‌دن اونون گؤزلرینه باخیر. ایسلاق کیرپیکلری‌نین دیبی قیزارمیشدی. یاناغیندا یاش گیله‌لنمیشدی.
قولونو اونا طرف اوزادیر. قیزین دا سسی تیتره‌ییر: بیله‌ییمدن یاپیشین.
جاوان اوغلان الینی اوزادیب قیزین بیله‌ییندن یاپیشیر.
قارشی خیابانا آدلایا-آدلایا اونون الینین بیله‌یینده گزیب دریسینه توخوندوغونو حیس ائدیر. اؤنجه نه ائتدییینی آوارمیر. آما یاغمورلوغونون قولونو دیرسه‌یینه طرف چکیب ده‌ریسینی لمس ائدینجه اؤزونه گلیر. اونون سویوق و نم الی‌نین توخونوشوندان قیدیغی گلیر.
باشینی اونا ساری چئویریب گؤزلرینه باخیر. آغ گیله‌لری یوخ اولوب یئرینه قارا گیله‌لر گلمیشدی …
قارشی خیابانا یئتیشمیشدی‌لر. جاوان قیز قولونو دارتیر؛ بیله‌یینی اونون الیندن چیخارماق ایسته‌دیکده اوغلانین بارماقلاری داها دا مؤحکم سیخیلیر. او عاجیزلییی‌نی حیس ائدیب آلتدان-یوخاری اوغلانین اۆزۆنه باخیر. اونلارین باخیش‌لاری بیر-بیرینه سانجیلیر. قیزین بدنی گیزیلده‌ییر.
جاوان اوغلان گؤزلرینه زیلله‌نیر: سن گلمیرسن؟
قیزین قاشلاری دارتیلیر. اۆره‌یی دؤیۆنه-دؤیۆنه سوال دولو گؤزلرینی اونون اۆزۆنه دیکیر. دوداقلاری آستادان ترپه‌نیر، تیترک بارماقلاری چانتاسی‌نین قولپوندا اویناییر. یازیق قیز چیرپینیر، هم قورخودان، هم ده سویوقدان چنه‌سی شاققیلداییر.
اونون فیسیلتی‌سینی قولاغی‌نین دیبینده ائشیتدیینده نه ائده‌جه‌یینی بیلمه‌دیییندن، یوماق کیمی بۆزۆشۆر؛ دیش‌لری کیلیدله‌نیر. او سکوت ایچینده، هئچ نه آنلامادان، هئچ نه دۆشۆنمه‌دن کئیییب قالمیشدی.
قورخودان شاققیلدایان چنه‌سینی الی‌له توتوب «یوخ» دئییر. جانینی قورتارماق اوچون وار گۆجۆنۆ توپلاییب دارتینیر. قیزین گؤزلرینده گیلئی- گۆزار وارایدی. نئچه آنلیق قولاغی سسده، سکسکه‌لی حالدا وورنوخور. هاوا چاتیشمیرمیش کیمی تئز-تئز کؤکسونو اؤتوروردو؛ اوْنون نفسی داریخیردی. یاخیندا نئچه نفرین بوغوق سسینی ائشیدیب اۆره‌کلنیر. ال-قولو توتولسا دا دارتینیب چیرپینیر.
اوغلان، قیزین تیر-تیر اسن قولوندان داها برک توتماق ایسته‌دیکده قیز دارتینیب قولونو چکیر.
گؤزلریندن یاش آخیر؛ هؤنکۆرۆر. بیله‌یینی اووخالایا-اووخالایا قاچماق ایسته‌دیینده جاوان اوغلانین هیجاندان بوغولان بیر سس‌له دئدییی سؤزو ائشیدیر:
-خانیم … بیر دیقه دایانانین … خانیم … قورخمایین … گیزلی کامئرا‌ایدی … خانیم …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *