ایشیق 1
آذربایجان معلم‌لری و تحصیل مساله‌سی
ایشیق 2

آذربایجان قفه‌خانالاری

ایشیق 3

آذربایجان و مهاجرت مساله‌سی

ایشیق 4
آذربایجان توی‌لاری

karim gorbanzade
تبریزین مهربان اوغلو “سؤنمز”
کریم قربانزاده
sonmez

گؤزل، مهربان، اصلانلار يوردو، قهرمانلار دياري محتشم آنا تبریز؛
شانلي، شرفلي، اعتبارلي، وقارلي، سخاوتلي، پاك وجدانلي، درين دوشونجلي آنا تبریز؛
اؤلمز قهرمانلارين، اولو بابالارين، آغ بيرچك آنالارين آناسي تبريز؛
هر زمان اؤزونه لايق  سهنده، ساوالانا اوخشايان،  ایگید ائولادلار بئجره‌ن آنا تبريز؛
بابك‌لرين، نسيمي‌لرين، ستارخان‌لارين، خياباني‌لرين، پيشه‌وري‌لرين، اراني‌لرين، صمدلرين فخري، جاني، قاني آنا تبريز؛
زمانين سيناغيندان  باشی اوجا، تاريخ بويو  قهرمان، هر زمان واريمیز، عنوانميز، قلبيميز آنا تبريز؛
بوگون‌ده ايستي قوينوندا مينلر درين دوشونجه‌لي شاعير، يازیچي، فيلسوف، مباريز انسانلار بسله‌ين آنا تبريز؛
آذربايجانين ادبيات صحيفه‌سي چوخ زنگين، الوان، بارلي- بهرلي‌دير. معاصر دؤرده بو وارليق شهريارلارلا، سهندلرله، بهزادي‌لرله، كريم مشروطه‌چي‌لرله و. …… دوام تاپير، غني‌لشير.
آذربايجان دونيا ادبياتینا دیرلی اینجی‌لر بخش ائدیر؛ دونیا مدنيتين بارلاندیریر؛ اوز اينجی‌لریله، دوشونجه‌لريله بشریتین مدنیتی‌نی زنگین‌لشدیریر، اونون قیزیل صحیفه‌سینی نورلاندیریر.
من ايسترديم بو مجالدا آذربايجانين غبرتلی اوغلو، آنامیز تبريزين گؤزل و مهربان بالاسي اوستاد كريم مشروطه‌چي “سؤنمز” معليمدن سؤز آچام.
85 ايل عؤمرونو ائلي‌نين، يوردونون دردی- غمینه اوره‌کدن یانان، اولو خلقینه اينامينی ایتیرمه‌ین، ادبياتیميزين زيروه‌لرينده پارلاق گونشه چئوریلن، ملتین سویوق و شاختالی گونلرینده سؤنمز اوجاغا دؤنن، دوم- دورو حیات یاشایان تبریز اوغلوندان، آذربایجانین گؤرکملی شاعری سؤنمز معلیمدن دانیشام.
سؤنمزین صنعت حياتي نه قده‌ر گؤزلديرسه، اجتماعي حياتي‌دا بير او قده‌ر تميز، دورو و شفاف‌دیر. اونون متین رفتاری، حؤرمتلی شخصیتی، ایستی کلامی بونا آیدین ثبوتدور. او عینی حالدا بؤیوک صنعتکار و قدرتلی قلم صاحبی‌دیر. یئرسیز دئییل کی سليمان رستم اونو شهرياردان سونرا جنوبی آذربایجانین ایکینجی اوستاد  شاعری آدلاندیریر. آكادميك ميرزه ابراهيموف، دوكتور علي اكبر ترابي، دوكتور بهزادي، دوكتور جواد هئيت، دوكتور مبين (شيمشك )، اؤلمز نبي خزري، پروفسور رحيم رئيس‌نيا…. و باشقا آذربایجان عاليملری سؤنمزين حاقيندا ان گؤزل اوره‌ک سؤزلرینی دئییب و چوخ دیرلی راي‌لر وئريبدیرلر.
اونون باره‌سينده دئيیلن سؤزلر، يازيلان یازی‌لار اؤزو بير ديرلي اثر و كتاب اولا بيلر. رحيم رئيس‌نيا بو باره‌ده  بئله يازير:
“استاد مشروطه‌چي گؤروندويو كيمي، بير چوخ جهتلي، كيفيتلي و اوره‌گي ائلينه، ديلينه باغلي بير قايغي‌كش انساندير.”
دوغروسو او زحمتكشلرين اؤز بالاسي، مباريز بالاسي، کسگين قلملي شاعیری‌دير. ائله بونا گؤره‌دیر کی هيچ واخت قدرت صاحیبلري‌نين تعريفچيسي، مداحی اولمايیب، دايما زحمت آداملاری‌نین قايغيسین چكن، اونلارلا بيرليكده عدالت يولونون استقامتچيسي، يورولماز يولچوسو اولوبدور.
سؤنمز حياتين فیرتینالي، قارلي، دومانلي گونلريندن باشی اوجا چیخیبدیر. دئمك اونون گوموشو ساچلاری خالقی‌نين سعادتي اوغروندا آغاريب‌دیر.  اونا گؤره‌دیر کی بوگون خالقيمیز  سؤنمزي سئوير و  آنامیز تبریز اونا فخر ائدیر.
سؤنمزين خوشبختليگي اونون آنا ديلينه باغلي‌ليقيندادي. او شورانليقدا بيتن عطیرلی بير گول اولسادا، آذربايجان ادبياتی باغچاسيندا ائله درين كؤك ساليب كي، بوگون اونو بو تورپاقدان آيیرماق ممكن دگيل. سؤنمز كپنك رنگلي شعرلرين یارادیجی شاعيری‌دير. او دئيیر:
ياشاسام  دونيانين هاراسيندا من
گينه آذريم اوراسيندا من
احساسلي اورك‌لر آراسيندا من
قيريلماز كؤرپولر سالان شاعيرم.
اوستادین اؤلمز اثرلری آتا- بابا مثل‌لريندن ،شفاهی ادبیاتیمیزین زنگین سؤز خزينه‌سيندن دولودور. اونون دیلینده یئنی‌دن یاشانان بو بديعي و تراوتلي گوزلليك‌لر، ادبیاتیمیزین خزینه‌سینی داهادا زنگین‌لدیر، داهادا وارلاندیریر.
سؤنمز شاعيرلیک خياليندا سئیر ائدن صنعتکار دئییل. او خالقيميزين واقعی حیاتی، آغير و عذابلي گونلرينده ائل دردي، وطن دردي،  آزادليق دردي چکن صنعتکار انساندیر. سؤنمز یازیر:
عجب بو اؤلكه‌ده آزادليغين گولزاري تشنه ايميش
زماندير كي بو گولزارين  كؤكو هرگونده قان ايستر
حقيقي عشق اوچون  گر چي مزاقين تشنه دير « سؤنمز »
او شهدي آختاران ،شيرين جانيندان ارمغان ايستر
و يا باشقا بیر شعرینده بئله دئییر:
بير شيريق ايشيقين تامارزسي‌يام
بويولدا، باش وئريب ،جان قوياجاغام
دئييرم گلين ،اؤز اليزله وئرين
سيز اؤزوز وئرمه‌سز،  من آلاجاغام
بو شئه كبريتي‌ده آلساز اليمدن
چاخماغي  چاخماغا وورماغا نه وار
مئشه نين قوپ-قورو آليشيقلارين
قالاييب تونقال‌لار قوروماغا نه وار
او حاقي، آزادليغي آلمالي بيليبدیر. ائله بونا گؤره‌ده بوتون صنعتکار عؤمرونو بو شرفلي يولا حصر ائدیبدیر. سؤنمزين دونيا گؤروشو اونون ميللي اينامي، بؤيوك قابليت‌لري، درين احساسي و ان گؤزل انساني دوشونجه‌لري و هر شئی‌دن اوستون، زاماندا ياشاماغي اونو  آذربايجان ادبياتی‌نين طراز اول شاعیری کیمی بئجرديبدیر.
سؤنمزين بير پارا شعرلرينه ماهني‌لار بسله‌نيب، داغچي‌لارين ديزي‌نين قوتي،  يولچولارين آرزولاري‌نین ترنمي، سحره دوغرو گئدنلرين زمزمه‌لري اولوب، ديلدن ديله دوشوبدور. اگر دئسک هركس ائلين  وطنين سئورسه، ائل‌ده، وطن‌ده اونو سئور؛ بو  معنادا سؤنمز ائلی‌نین طرفیندن سئویلن، خوشبخت، باشی اوجا، شهرتي سرحدلری آشان و ادبياتميزدا اؤلمزلیگه چاتان بير  شاعیردير.
استاد سؤنمز معاصر آذربايجان يازارلاري‌نین بير چوخوایله ياخيندان دوست اولوب و بو دوستلوق اؤزوده یوزلر شیرین خاطره‌لرله دولودور. بلكه‌ده بيرگون اوستادين خاطره‌لر دفترينده بو ادبی دوستلوقلارین آچیلماز حصه‌لرینین شاهدی اولدوق. گنجعلي صباحي، بولود قارا چورلو(سهند )، اوستاد شهريار، عليقلي كاتبي (آغ قوش )،  دوكتور سلام‌اله جاويد، عليايي، اوستاد احمد شايا  ، عزيز محسني ،پرفسور حميد محمدزاد، اوستاد يحيي شيدا … کیمی سؤز اوستادلاریمیزین آدلارینی بو سیرادا چکمک اولار.
اوستاد سؤنمزین ادبی فعالیتلریندن تقدیر ائتمک اوچون سئونلری طرفیندن 75 ایل‌لیگی موناسیبتیله طنطنعه‌لي بير عزيزلمه مراسيمي کئچیریلیبدیر. بو عزيزلمه بير چوخلو خاطره‌لر كيمي اوستاد سؤنمزين كارنامه‌سينده يئر توتوب، ادبياتیميزين کئچميش شيرين خاطره‌لرينه چئوريليبدیر. گلين بيرليگده قيساجادا اولسا،  اوستادیمیزين ياشامینا بیر داها نظر سالاق:
كريم مشروطه چي 3/1/1307 تاريخده تبريز شهرينده آنادان اولدو. ابتدايي تحصيليني جامي« گلزار »مدرسه سينده بيتيردي.  ايكينجي دونيا ساواشي باشلانان ايلده، عايله‌سينه يارديم دئيه، درسي بوراخيب، توخوجو  «شمس » فابريكاسيندا ايشه باشلايير.  يئددي ايل اورادا و «ظفر»فابريكاسيندا جوراب و تريكو، بعضاده فابريكانين يازي –پوزو ايشلريله مشغول اولور.
29/1328 نجو ايللرده عسكرليك خدمتيني كئچيرركن تبريزين آخشام كلاسلارينا قاتيلير ،بير ايلده اوچ كلاسي بيتيرسه ده الي درسدن اوزولور.
گنج ايشچي زامانين طلبلرينه گوره صنفي -سياسي مبارزه لره قوشولور.  1331 نجي ايلده«دونيا ايشچيلري بايرامي»مناسبتيله شازدا باغيندا كئچيريلن بير نمايشه قاتيلير. و : (بير گون گورور طوفانلي ميداندادير – سون گون سحر قارانليق زنداندادير )
اوزوندن هم ده بوتون زحمتكش يولداشلاريندان مدافعه ائتمگي بوينونا آلير.  دیرلي «سونونجو دفاع»لايحه سيني يازيب، محكمه‌يه آپارير. اؤزونون روايتينه گوره، او گونلر دوكتور محمد مصدقين مجلیسدن آلديغي «اختيارات»  اساسيندا تبريزين او گونكو ملي وكيلي اوستاد ميرزه علي اصغر مدرسين مجلیسه وئردگي لايحه ،مجلیسدن كئچن كيمي سياسي اتهاملارا يئتيشمك صلاحيتي، بوتون «اختصاصي -نظامي»محكمه‌لردن آلينير، هيات منصفه‌نين حضورواولماق شرطيله، عادي محكمه لرين اختيارينا قويولور. سؤنمز و هم‌زنجيرلري‌نين پرونده‌سي ده نظامي محكمه‌دن عدليه محكمه‌سينه گؤنده‌ريلير. بئله‌ليكله پهلوي رژيمي دؤرونده، تبريزده بيرينجي دفعه اولاراق سياسي اتهاما هيات منصفه‌نين حضوريله يئتيشيلير. محكمه هيات منصفه‌نين رايي ايله سسله‌شير و متهملر هاميسي بيرليكده برائت قازانيرلار.
1332 نجي ايلين ياي فصلينده جوانلار و اويرنجيلر فستيوالي مناسبتي‌له رومانيايا چاغيريلير. مراسم بيتديكدن سونرا قاتار ايله وطنه دونونجه راديودان مستبد شاه رژيمي طرفيندن مصدق دولتی‌نین دئوريلمه‌سيني ائشيدير. بير هفته موسكوادا آياق ساخلايير، بلكه سولار يئريني آلسين. سونرا انزلي ليماني يولويلا ايرانا قاييدير.  اؤلكه‌ميزه حاكم اولان آغير سياسي دورومو نظره آلاراق تبريزه گئتمگي مصلحت گؤرمه‌ييب، تهراندا قالير. توخوجولوقلا مشغول اولاركن تحصيلي‌نين آرديني توتور «پنجم علمي »ديپلومونو آليب، بير شركتده محاسب كيمي چاليشماغا باشلايير. حياتين آغير يوللاريني كيمسه‌دن يارديم گؤزله‌مه‌دن آدديملايان سؤنمز، سياسي دوشونجه‌سيني ده باجارديقجا باغيمسيز ساخلايير.
ايشي‌نين طلبينه گوره بير مدت بازاردا چاليشمالي اولور. آنجاق اونون روحيه‌سي بازار محيطي ايله اويوشمور. نهايت يئنيجه قورولان «تهران »بانكيندا ايشه گيرير.
1339 نجو ايل  ائوله‌نير. حيات يولداشي مهين خانيمين ياراديغي دينج شرايطده يوكسه‌ليش مرحله‌لريني بيرر -بيرر آرخادا قويور. او بانكدا ايشلركن حيات يولداشي‌نين تشويقي ايله 44/1343نجو ايللرده متوسطه‌نين سون كلاسيني بيتيرير، بلافاصله حقوق فاكولته‌سينه داخل اولور. اورادان ماذون اولدوقدان سونرا بانكداكي وظيفه‌لري داهادا جدي‌له‌شير. بانكدا چاليشاركن يوكسك تخصصي كورسلارا قاتيلير. سونوجو كورسو، انگيلتره‌نين «ميدلند»بانكيندا موفقيتله باشا چاتدیراندان سونرا 1351 نجي ايلده بانكين بوتون آذربايجان و زنجان شعبه‌لرينه صدر تعيين اولونور.  بير مدت ده بو وطيفه‌ني همين بانكين «مدير عامل معاوني »سمتي ايله داشي‌يير. او بانكدا‌دا اؤز ملي وظيفه‌سيني اونوتمور. آنا يوردو آذربايجانا اعزاميت آلاندا «من بو امريه‌ني، آذربايجاندان  قازانديغيميزي، آنجاق آذربايجاندا خرجله‌مك شرطيله قبول ائديرم».
1359 نجو ايلده تهرانا دؤنور و بوگونه قدر تهراندا ياشاماقدادير. بير قيزي، بير اوغلو  وار. فرزانه و فرهود هر ايكيسي‌ده يوكسك درجه‌لی مهندسليك تحصيلاتي آلميشلار.  تقاعد دوره‌سيني كئچيرن 85 ياشلي قوجامان شاعر ايندي ده چاليشماقدادير. او «شركت صنايع استيل ايران »دا محاسبات واردات وحقوق ايشلرينده مشاور سمتي ايله مشغولدور.
اوستادين اثرلرینین سیاهه‌سی:
1-      آغير ايللر- تبريز، ناشر: مؤلیف 1358 – تهران، ناشر: انديشه نو 1381
2-      عيسانين سون شامي- تبريز، ناشر: مؤلیف 1358 – تهران، ناشر: انديشه نو 1380
3-      قارانقوش يازي گؤزلر – باكي، يازيچي نشرياتي 1989
4-      حيدر بابانين فارسجايا ترجمه‌سي – ناشر: دنيا 1370و 1373و 1377
5-      شئه مونجوغو – تبريز، ارك نشرياتي 1374
6-      آمان داغلار- تبريز، ارك نشرياتي 1376
7-      حسرت چلنگي – تهران، ناشر: انديشه نو 1381
8-      آذربايجان خلق موسيقي‌سينين اساسلاري(اوزئير حاجي بئی‌لي- كؤچورمه )
9-      اوچونجو گؤز ناشر: مؤلیف 1387 – تهران
10-   حميده خانیمين خاطره‌لري (ميرزا جليل حاقيندا)
11-   ساغلام املا بيرليگي اوغروندا- ناشر: موسسه فرهنگي هنري نگاه سبز 1386
12-   شاعراوغلوم (حيدر بابا داغيندان شهريارا جواب )1386
13-   جاويدلر- رافائل  حسين‌اف  ترجمه

قايناغلار:
رحيم ر ئيس‌نيا، سؤنمز 75 ياشيندا
بو ياشدا شعر مجموعه‌سي(اوستاد سؤنمز)
حسرت چلنگي، عليرضا صرافي

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *