الکترا تاماشاسی اوچون گؤندریلن دعوتنامه‌ده بئله یازیلمیشدیر: « تئاتر آلقیش‌لارلا یوخ، ایشیق‌لارین سؤنوب، اورکلرین چیرپیندیغی او بؤیوک سکوتلا باشلار.»
او بؤیوک سکوتون ایلک دقیقه‌سیندن سون دقیقه‌سینه کیمی رئال حیاتدان قیریلیب، صحنهیه حاکیم اولان اتمسفرده غرق اولدوم. صحنه‌نین گؤرکملی قورولوشوندان دولایی، ایلک دقیقه‌دن بری ذهنیمین زامانی سوفوکلون دؤورو و الکترانین تراژیک حیاتی ایله کؤکله‌ندی. رئال حیاتیمداکی سیخینتی‌لاریم بیر آندا توستو اولوب، هاوایا قاریشدی و الکترانین سیخینتی‌لاری منیم ده سیخیتی‌لاریم اولدو. اونون یاشادیغی ترومانی من ده یاشادیم. اونلا بیرلیکده بوغازیمی قهر باسدی، اونونلا بیرلیکده آتا یوخلوغونون آجیسی‌نی یاشادیم، اونونلا بیرلیکده قارداش اؤزلمی چکدیم و بیر داها آنلادیم کی، اینجه‌صنعت‌ین بوتون قوللاری، اؤزللیکله تئاتر و ادبیات، ان آغیر دورومدا اینسانی اؤز اتمسفرینین بورولغانینا چکرک آیاقدا ساخلاماغا قادیر‌دیر.
ایللر جه سوفوکل-ون بو اؤلمز اثرینی اوخودوغومدا الکترانین بوتون یاشانتی‌لارینی روحومدا حیس ائتسم ده یالنیز اینتقام دویغوسویلا راضیلاشمامیشدیم.
الکترا ساده‌جه بیر اینتقام حئکایه‌سی و یا اؤلدورولموش حکمرانین الدن گئتمیش تاخت-تاجی‌نین داعواسی دئییل؛ الکترا تاماشاسی، آتا اؤلومو، قارداش اؤزلمی، آنا تحقیری و دوشمن‌لیک مناسیبتینه چئوریلن آنا-قیز موناسیبتی کیمی یارالاردان بسله‌نن بیر قادین حئکایه‌سی‌دیر. الکترا، عدالت آدینا قانی قان ایله تمیزلمک حئکایه‌سی‌دیر.
الکترانین آناسی، کلیتمنسترانین قیزینا قارشی حقارتلی داورانیشلاری ساده بیر دوشمن‌لیک دئییل، او، الکترایلا هر قارشیلاشدیغیندا اؤز کئچمیشی و حیات یولداشی آگاممنون-ون قتلینده‌کی اورتاقلیغی زهرلی بیر حقیقت کیمی اوزونه چیرپیلیر. اما قاتیل اولدوغو حالدا اؤزونو تمیزه چیخارماق اوچون، اؤز ویجدان یوکونو باشقاسینا یؤکلمه‌یه چالیشیر. آنا-قیز قارشیلاشدیقلاریندا کلیتمنسترا قیزی الکترایا خطاب دئییر:
«همیشه داعوا سالماق اوچون آتان سنه بیر باهانا اولموشدور، او منیم الیمله قتله یئتیریلدی دئییرسن. او منیم الیمله اؤلموشدور، دانماق ایسته‌میرم. منیم اَلیمله اونو حقیقت اؤزو ییخدی… او سنین باجینی تانریلارا قوربان کسدی، بخته‌‌ور آتا! کؤرپه اوشاغیمیزا جان وئررکن منیم کیمی یانمامیشدی، اونون بئلی-بوخونو دوغماق عذابینی منیم کیمی دادمامیشدی، سؤیله، سن اؤزون سؤیله نه ایچون، کیمین خاطیری اوچون او منیم بالامی کسدی؟!… سنین آتان اؤز قیزینا نیفرت بسله‌میشدی…»
قیزینین قوربان وئریلمه‌سینی باهانا ائدیب، اؤزونو تمیزه چیخارماغا چالیشان کلیتمنسترانین قارشیسیندا، اؤلچولمز درجه‌ده آتاسینا باغلی‌لیق گؤسترن و حیاتی‌نین هر آنیندا آتاسی‌نین اینتقامینی آناسیندان آلاجاغینی دوشونن الکترا دا اؤز نوبه‌سینده اؤلدورولموش آتاسی‌نین آجیماسیز عملینی و باجی‌سی‌نین تانریلارا قوربانلیق وئردیگینی تمیزه چیخارماغا جهد ائدیر:
«منه دئییلدیگینه گؤره آتام آرتمیدانین مئشه‌سینده گزیرمیش. آیاغی‌نین شیققیلتیسی ایله خاللی مارالی اورکوتموش، نیشان آلاراق اونو اؤلدورموش، سونرا ایسه سئویندیگیندن بیر نئچه لووغا سؤزلر ده دئمیشدیر. بونا گؤره آرتیمیدا برک غضبلنمیش و حیوانین اینتقامی عوضینده، آتامدان اؤز بالاسینی قوربان گتیرمه‌یی ایسته‌میش…آتامین قوشونونا قیرغین آزاری سالمیش. اونلارین یولو هم ترویا طرف گئتمک، هم ده گئری‌یه قاییتماق اوچون آرتمیدا طرفیندن باغلانمیش ایمیش. آتام بو آغیر دورومدان چیخماق مجبوریتی آلتیندا، باجیمین قوربان وئریلمه‌سینه راضی اولموشدور…»
تاماشانین ان تراژیک صحنه‌لریندن بیری ده آنا-قیزین آجی دیالوقلاری ایدی. بیز تاماشاچیلار صحنهده ساده‌جه عایله‌وی بیر اینتقام و نیفرت دولو آنا- قیز ایکیلی‌سینن آجی دیالوقلارینا شاهید دئییلدیک، بلکه آتا‌شاهلیق و تانریلارین حاکمیتی آلتیندا فرقلی شیوه‌لرله ازیلن ایکی یارالی قادین قارشی-قارشیا دایانمیشدیر. بو قادینلار آجی دیالوقلاریلا چؤزمک باغلامیش یارالارینین قابیغینی قوپاریب، قانادیردیلار.
سوفوکل الکترا تاماشاسیندا باغلی‌لیق، ماتم و اینتقام دویغولارینی بیر-بیرینه هؤروب و عدالت ایله اینتقام آراسیندا آیریلماز و حساس بیر سرحد یارادیب. تاماشانی ایزلرکن الکترا رولونو جانلاندیران آکتور منی او حساس سرحدین اورتاسینا چکیردی. گاه ماتمین، گاه نیفرتین، گاهدانسا منی اینتقام بورولغانینا آتیب، او تراژیک دویغولارین درینلیگینده غرق ائدیردی؛ ذهنیم ایسه عقلانیت‌دن اوزاق الکترانین ماتمی، هؤوشنه‌سی و اینتقام دویغوسویلا آیاقلاشیردی. تراژیک دویغولاری مشایعت ائدن موسیقی و کُر قروپونون رقصه بنزر ریتمیک حرکاتی ایسه بو صحنهده آیین‌واری بیر اتمسفر یاراتمیشدی؛ موسیقی و رقص ایلنجه دئییلدی، تراژیک دویغولاری تاماشاچی‌نین روحونا ایشلمکده اؤنملی رول اویناییردی. اینتقام دویغوسویلا راضیلاشمادیغیم حالدا، بیر آن الکترانین نیفرت و اینتقام فیکرینه حاق قازاندیرماقدا اولدوغومو باشا دوشدوم. الکترانین دویغولارینا بو قدر یاخینلاشماغیمین و اونا حاق قازاندیرماغیمین سببی شوبهه‌سیز کی الکترا رولونو جانلاندیران آکتورون محتشم، گوجلو و اؤزونه مسلط اویونوندان آسیلی ایدی. اما صحنه‌ده‌کی الکترانین اؤزگووه‌نی، کلیتمنسترا رولونو جانلاندیران آکتورو کؤلگه‌لمیشدیر.
منیم تصوورومه گؤره آگاممنون کیمی بیر حکمرانی اؤلدورن ملکه صحنهده داها دا دیسیپلینلی، داها دا آجیماسیز، و بدن دیلی ایله داها دا قاطعیت‌لی بیر داورانیش گؤسترمه‌لی ایدی، اما صحنهده کلیتمنسترانین بدن دیلی، دوروشو و دانیشیغی، عظمتلی و آجیماسیز بیر ملکه‌نی جانلاندیرماقدا منی اقناع ائتمه‌دی.
کلیتمنسترانین ضعیف بدن دیلی‌نین عکسینه آگاممنون-ون تاخت-تاجی‌نین غاصیبی اگیسف کاراکترینی جانلاندیران آکتور آیاغینی صحنهیه قویاندا اونون بدن دیلی و صحنه‌ده‌کی حرکاتی دقتیمی چکدی. جثه‌سی گؤرکملی، قد-قامتی عظمتلی و قدّار بیر غاصیب حکمداری جانلاندیراجاغینی اومدوم، اما آکتورون نیطقی، داورانیشلاری اونون محتشم بدن دیلی و عظمتلی گؤرکمی ایله اوزلاشمیردی.
کلیمنسترا و اگیسیف کاراکترلری حاقینداکی شخصی باخیشم بو گؤرکملی تاماشانین بدیعی یوکونو و ائستئتیک گوجونو هئچ ده آزالتمیر. دیل، صحنه قورولوشو، آکتورلارین صحنهده حرکت‌لری، نور، موسیقی و گریم، پالتارلار و … هر بیری الکترا تاماشاسینی اونودولماز بیر بوتونه چئویرمیشدی. .
منجه الکترا تاماشاسی‌نین ان اؤنملی مزیتی اونون آذربایجان تورکجه‌سینده صحنه‌لشدیرمه‌سی‌دیر. دونیانین ان قدیمی و مشهور کلاسیک تراژدیسی‌نی آنا دیلیمیزین بوتون اینجه‌لیک‌لریندن فایدالاناراق صحنه‌لشدیرمک، دیلیمیز اوچون بؤیوک بیر اوغور ساییلیر. آذربایجان تورکجه‌سی یالنیز عایلوی موناسیبت‌لر چرچیوه‌سینده حبس اولان بیر دیل دئییل، بو دیلین درسلیک‌لر و آکادمیک فضالارا یول آچاجاق قدر پتانسیلی وار. هایدگر دئمیشکن: «دیل وارلیغین ائوی‌دیر.» و الکترانین تبریزده، آنا دیلینده صحنه آلماسی بو وارلیغین و تبریز تئاترینین بینؤوره‌سی‌نین نه قدر درین و نه قدر محکم اولدوغونو اثبات ائدیر.
سالون ایشیقلاناندا او بؤیوک و درین سکوتدان رئال حیاتا گئری دؤندوم. ندنسه بیر آن معاصیر تاریخیمیزده ائولادلارینی ایدئولوژی یولوندا قوربان وئرن اینسانلار، حتی اؤز ائولادلارینین اعدام حؤکومونو امضالایان اینسانلار عاغلیما گلدی. بیز، عدالت‌سیزلیک‌له باریشماساق دا، چؤزمک باغلامیش یارالاریمیزی سارییب، گیزلتمه‌یه چالیشان خالق اولدوغوموزو بیر داها آنلادیم.
سالوندان دیشاری چیخارکن ذهنیم هله ده صحنه‌نین اتمسفریندن قوپمامیشدی. الکترا هر حرکتی و هر دیالوقو ایله منی یارالارینین ایچینه چکدی. گؤزومله، قولاغیملا، بوتون وجودوملا الکترانین آتا اؤزلمی‌نی، باغلی‌لیغینی، آتا ایتکیسینی و غم-کدردن دوغولان اینتقام دویغولارینی آلقیلاسام دا، اینانیرام کی قانی قان ایله تمیزله‌مک، عدالت آدینا انتقام آلماق فضیلت ساییلمیر، حتی یئنی بیر عدالت‌سیزلیگه مشروعیت قازاندیریر.
۱۴۰۵.۰۷.۰۹
بو متن آنا وارلیق درگیسی‌نین الکترا تاماشاسینا اؤزل ساییسیندا، درگی‌نین ۴۱-جی نومره‌سینده چاپ اولوب. (رقیه کبیری)
