(«بولود قونور گؤزلرینه» شعر کیتابیمین اؤنسؤزو)
اوتوز ایل اؤنجهکی شعرلریمه اؤنسؤز یازماغیمدان مقصد، اؤزومه عاید اولان او دؤور شعرلریمی ایضاح ائتمک یوخ، منیمله یاشید اولان ۷۰.جی اون ایللیکده یازیب یارادان شاعرلریمیزین بیر چوخونون طالعی ایله یاناشی، هم ده شعریمیزین بو دؤنَمده کئچدییی ادبی یولا قیساجا آیدینلیق گتیرمکدیر. سونرالار: شعری داوام ائدن، داوام ائتمهین، شعرله یاشایان یاخود اونو بوراخیب باشقا ساحهلره، یا عمومیتله هئچ بیر ساحهیه گیریشمهین و یاخود شعر آدیندا نسنهنی بوتونلوکله اونودان منیمله یاشید شاعرلر اولدو. بونلارین دا بیر چوخلارینین شعر کیتابلاری واختیندان سونرا چاپ اولدو. آنجاق بو نسل هر نه ایدیسهآختاریشدا ایدی. «شعر ییغینجاقلاریندا شعرین یئنیلشمهسی ایله یاناشی اجتماعی باخیش و اولوسالکیملیک مسئلهسی ده مباحثه اولوناراق شعرلرده ده اؤز عکسینی تاپیردی.» بونون دا اؤز سببلری وار ایدی. بیر یاندان سووئتلر اؤلکهسینین یئنیجه داغیلماسی نتیجهسینده بیر-بیری ایله یئنیدن تاپیشان بیر ملّتین، حیات و شعر سورَجینی گؤز قَنشرینه آلان یئنیلیک آختاران نسل ایدی بو نسیل. باشقا سؤزله: «یئنی تورک و آذربایجان جمهوریتینین شعرینین بیزده یاییلماسی، بو شعرلره شاعرلرین اللرینین راحاتجا چاتماسی ایله اونلاری اوخویوب تئکنیکلرینین درینلیینه وارماسی، باشقا طرفدنسه فارس یئنی شعرینین تاثیری، هم ده فارس شعرینه یازیلان تنقیدلری دریندن اوخونماسی، آذربایجان شعرینین مدرنلشمهسینه یاردیم ائدیردی».
۷۰.جی اونایللیکلره عاید اولان منیم یاشیدلاریم الینه یئتن هر بیر اثری حریصلیکله اوخویاراق ادبیاتا ائله بئلهسینه بیردن-بیره گیرمهدی. اونلار دیوان شعریندن توتموش اؤزوندن آز اؤنجه یاشامیش و یا یاشاماقدا اولموش قوشاغین شعرینی اوخوماقلا یاناشی، اؤزلرینین آراسیندا یازیلان شعرلرین جانلی ایزلهینلری ایدیلر. ادبی ییغینجاقلار سانکی ایندیکی سورعتله یاییلان نئت دوشرگهلرینین رولونو اویناییردی. بو ییغینجاقلاردا یئنی اوخونانلارلا یاناشی یئنی یازیلانلار دا اورتایا چیخیردی. اوخوماغا، دینلهمهیه، یئنیلنمهیه یازیب یاراتماغا چیلغین بیر هوس وار ایدی. اوزاق یئره گئتمهیک. بو قوشاغا عاید اولان من، بیر ایلین ایچینده دیوان شاعریندن سربست شعر یازان بیر شاعره چئوریلدیم.
۱۳۶۹ دا چاپ اولان ایلک شعریم دیوان شعرینین اؤزللیکلرینی داشییان بیر شعر ایدی. بو شعر، او زاماناجاق اونلارلا یازدیغیم غزللرین بیری ایدی. منیم یاشیدیم اولان «ارسطو مجردی»، «بهروز صدیقی» دوستلاریم دا منه تای. بیز گونباشی یازدیغیمیز نئچه غزلی بیر بیریمیزه اوخویاردیق. بعضا بیر بیریمیزین شعرلرینه نظیرهلر ده یازیردیق. چوخ گومان منده اولان کیمی، بو دوستلارین دا هئچ بیریسینین آرشیوینده بو نوع شعرلر قالمادی.
***
۱۳۷۰.جی ایلده تبریز بیلیمیوردوندان قبول اولماقلا شعریمین ده یولو دَییشیلدی. بونون بیرینجی سببی:
تبریز محیطینده اولان ادبی ییغینجاقلارین فضاسی ایدی. تاپدیغیم یئنی یاشیدلاریم او جملهدن: هادی قاراچای، کیان خیاو، عاریف کسکین، حمید شهانقی، اسماعیل خرمی، ع.ن.چاپار، سوسن نوادهرضی، مهرداد فخری، حسن داوودی و آدلارینی اونوتدوغوم بیر چوخلاری بو ادبی ییغینجاقلارلا یاناشی، رحمتلیک یحیی شیدانین مهد آزادی قزئتینین تورکجه صحیفهسی اوجاغینین یئتیرمهلری ایدیلر. داها دقیق دئسم بونلارین ادبی دارتیشمالاری بو ییغینجاقلاردا اولوردو. یارادیجیلیقلاری ایسه، یوخاریدا آدینی چکدییم قزئتین تورکجه صحیفهسینده مکتوبلاشاراق اؤز عکسینی تاپیردی.
بو یاشیدلاریم اوشاقلیق گؤرمهدن چوخ آز زاماندا بؤیویوب یئتکینلشدیلر ادبیاتدا. بونلارین یئنیلشمهسی، اجتماعی-انسانی، خصوصی ایله ملی حیاتا طرف یوروشو هم سورعتلی، هم ده تمکینلی اولدو. بونو بلکه ده زامانین اوزرینه آتماق اولار. چونکی زامانین سورعتله ایرهلیلمهسی، بیر ده سووئت- لرین ییخیلماسیندان سونرا اؤز موقعلرینی دونیا گئدیشاتی ایله مقایسه ائتمهسی بو حرکتلرین یئیینلشمهسینه اولان اؤنملی سببلردن ساییلیردی. او دؤور یاشیدلاریم یاشلی گنجلر ایدی. آز زاماندا اوخویوب اؤزونو بیشیرمیش، بؤیوک مقیاسدا ادبیاتین تجروبهلرینه یئیه چیخمیش بیر قوشاق.
بونونلا علاقهدار، شعریمین جیغیرینی دَییشن ایکینجی سبب ایسه:
شخصی مطالعهمله علاقهده ایدی. تبریزین عمومی کیتابخانالاریندان آلیب اوخودوغوم کیتابلارین ماجرالاری اؤزلویونده دئییلهسی بیرکیتابلیق سؤزدور. اوخودوغوم بو کیتابلارین ایچینده دکتر رضا براهنینین کیتابلاری دا اولدو. اؤزللیکله اونون «قصهنویسی» کیتابینین ایلک ۲۰۰ صحیفهسی. بو کیتابلا من ادبیات هارداسا یئر اوزونده ده یارانا بیلر نتیجهسینه چاتدیم. او زامانا قدر ادبیاتی، کلاسیک ادبیاتین ائتکیسی نتیجهسینده گؤیلرده اولدوغونو بیلیردیم.
باشقا سؤزله بو زاماندان ادبیاتین یئنی فورمالارینین دا اولماسینی دویدوم. دکتر براهنینین بو کیتابلارینین یالنیز منه یوخ، هم ده او زامانا قدر گلیشمیش ساندیغیمیز بوتون فارس یئنی ادبیاتینا قویدوغو تأثیری دانماق اولماز.
اوخودوم… اوخودوم… یورولمادان اوخودوم. آنجاق یئنه ده سوسوز قالدیم. اوخوماقلا سورغولاریمی، سونرا دا جاوابلاریمی گئنیشلندیردیم. بو هم ده، آدی گئدن قوشاغین آختاریب تاپدیغی اؤنملی مسأله ایدی. ۷۰.جی اون ایللیکده -بوگونون ترسینه اولاراق- اوخوجولوق داها پروفئسیونال ایدی. هامینی قیناماق یاخشی دوشمز. آنجاق بو گئرچکلییی آچیق کؤنوللولوکله قبول ائتمهلیییک. بوگون یارادیجیلیغین ان بؤیوک انگلی واختی ایتیرمکدیر؛ و یاخود باشقا سؤزله دئسک “مشغولیت”دیر. ویلیام فاکنئرین بیر سوالا وئردییی جاوابینی خاطرلادیرام. اوندان سوروشورلارکی: بیر یاخشی یازیچی اولماق اوچون، خاص دوستور (فرمول، DÜSTÜR) واردیرمی؟ او جاواب وئریر: «۹۹ فاییز استعداد…، ۹۹ فاییز نظم ایله انضباط…، ۹۹ فاییز ایشلهمک» فاکنئرین دئدیکلرینه من ده بیر کلمه آرتیرماق ایستهییرم: ۹۹ فاییز اوخوماق.
***
1371ده دکتر براهنینین چاپ اولان اوچ جیلدلیک «طلا در مس» آدیندا تنقید کیتابینی دا اوخودوم. بو کیتاب منده آنا دیللی ادبیاتیمیزدا تنقیدین بوشلوغونو، و بو بوشلوغو دولدورماق دویغوسونو اویاتدی. بو دویغونو گوجلندیرن باشقا بیر عامیل ده اولدو. یوخاریدا دئدییم ادبی ییغینجاقلاردا فارس دیلینده یازان فارس اؤیرنجیلرینین قیجیقلاییجی دوشونجهلری ایدی. اونلارین بیرینین وئردییی سوال اون ایل منیم قولاغیمدا جینگیلدهدی: «تورک دیلینده ده شعر یازماق اولار؟» بعضا شعرلریمیزی اونلارا ترجمه ائدهرک اوخویوردوق. اونلارا ترجمه ائتدییمیز شعرلریمیزین گوجلو و دَیرلی اولدوغونو دا هئچ زامان اوزوموزه دئمیردیلر. بیر دفعه بونو، اؤز آرالاریندا بیر بیرلرینه اعتراف ائدرکن اؤز قولاقلاریملا ائشیتدیم: «شعرهایش چه فضاهای نابی داشت!= شعرلرینده نه یاخشی پرسپئکتیولر وار ایدی!». اون ایل قولاغیمدا سسلهنن تحقیر ائدیجی سواللارا اورهییمده جاواب وئریردیم: «بیزده یئنی شعر یازماق (حبیب ساهیری نظره آلیردیم) سیزدن اؤنجه اولوبدور. من بونلاری یازارام، بو دیلین شعرلرینی آراشدیرارام اوندا گؤرهرسیز بو دیلده ده شعر وار ایمیش یوخسا یوخ؟!»
بو اؤفکهلی جاواب بیر خینوو (بغض) کیمی اون ایلدن چوخ منده یاشادی. 1383ده تنقید اوزره فارس دیلینده یازدیغیم «نقد شعر معاصر آذربایجان =آذربایجان چاغداش شعرینین تنقیدی آراشدیرماسی» کیتابیمین دا اساس سببی بو اولدو. باخمایاراق کی بو کیتابین بعضی بؤلوملری تورکجهمیزده یازیلاراق کیتابدان اؤنجه مطبوعاتدا چاپ اولموشدو. تنقید موضوعسونا بیرینجی درجهده اؤنم وئرمک، شعر کیتابیمین چاپ اولماسینی ایکینجی و اوچونجو درجهلی اهمیته چئویردی.
***
ایندی بیر آز آرخایینلاشمیشام. ایللر اؤنجه یازدیغیم شعرلریمه قاییداراق اونلاری اوخوجو اختیارینا قویماق قرارینا گلدیم. کیتابا داخیل اولان شعرلر، اون ایل ایچینده یعنی ۱۳۸۰-۱۳۷۰ اونایللیکده یازیلان شعرلردن اولان بیر سئچیمدیر. بو ایللرده باشقالاری کیمی من ده قافیهلی هئجا شعرلری یازمیشام. بونلارین سایی چوخ دئییل. آنجاق بو شعرلری بو کیتابا داخیل ائتمهمیشم. بونلاردان علاوه، سربست یازدیغیم بیر سیرا شعرلری ده قیراغا قویدوم. خاطرلاتماسی یئرینه دوشر بو شعرلرین بعضیلری او زامانکی دؤورو مطبوعاتدا چاپ اولوبلار. شعرلر یازی تاریخی ایله سیرالانیبدیر. یازیلان بو اؤنسؤزدن سونرا گلن ایلک شعرین تاریخینده سیرانی رعایت ائتمهمیشم. بویورون بو دا گئجیکمیش قوشاغین گئجیکمیش شعرلری.
موغان – ۱۷/۵/۱۴۰۱
