یازیچی «ویداخانیم حشمتی»نین امهیی سایهسینده عرصهیه گلن «قاراوللیلر و ناغیللار» کیتابی ایشیق اوزو گؤردو. بو کیتاب بیتیکچی نشری واسطهسیله یاییملانیبدیر. کیتابین پی دی اف فورمتیندهکی نوسخهسینی آشاغیداکی عنواندان یوکلهیه بیلرسیز.
***
«قاراوللیلر»: خلقین یادداشتی، دؤرون سیناغی
«قاراوللیلر و ناغیللار» کیتابینین اؤن سؤزو
آذربایجان خلقی صنعتکارلیغی و مبارزلیگی اعتباری ایله تاریخین ان درین قاتلاریندان گلن قهرمان بیر خلقدیر. ادبیاتیندا، موسیقیسینده، مدنیتینده اؤزونه مخصوص اوستون جهتلری و توکنمز گؤزللیکلری واردیر. زنگین شفاهی خلق ادبیاتی، عاشیق صنعتی، قهرمانلیق داستانلاری، محبت افسانهلری، سایسیز- حسابسیز رنگارنگ بایاتیلاری و نفیس پوئزیاسی توکنمز مدنی بیر ارثدیر. بو توکنمز مدنی ارثین بیر پارچاسی اولاراق، شفاهی خلق ادبیاتی و فولکلوروموز حقینده یوزلرله کتاب یازیلمیشدیر. بونونلا بئله، هله ده ایشیق اوزو گؤرمه ین یوزلر موضوع دا وار کی، اونلارا لاییقینجه آیدینلیق گتیریلمهییبدیر. مودروک بابالاریمیزدان، آغساققال و آغبیرچک آتا- آنالاریمیزدان بیزه میراث قالان بو خزینهنی قورویوب ساخلاماق و نسیلدن- نسیله چاتدیرماق هر بیر وطن ائولادینین مقدس بورجودور.
آتا- بابالاریمیزین بیزه قویوب گئتدیگی قیمتلی ثروتلردن بیری ده «قارا وللیلر» آدلی خلق ناغیللاریدیر. بو ادبی نمونه شفاهی خلق ادبیاتیمیزین اینجیلریندندیر.
«قارا وللیلر» داستانینین بیرینجی جلدی ایلک دفعه ۱۹۶۷-جی ایلده باکیدا آذرنشر طرفیندن کریل الفباسی ایله چاپ ائدیلمیشدیر. اثرین رئداکتورو گؤرکملی عالیم «ح. مهدییئو» اولموشدور. حاضردا بو نادر نشرین اوریژینال نسخهلریندن ۶ اویرژینال نسخهسی آذربایجان ملی علملر آکادئمیاسینین الیازمالار اینستیتوتوندا قورونوب ساخلانیلیر.
کتابین ایکینجی جلدی «قارا ولیلر شن حئکایهلر» آدی ایله ۱۹۷۴-جو ایلده باکیدا نشر ائدیلمیشدیر. اثرین رئداکتورو گؤرکملی فولکلورشوناس عالیم «اهلیمان آخوندوف»، ترتیباتچیسی ایسه «ن. نقییئو» اولموشدور. حاضردا بو نادر نشرین ۹ اوریژینال نسخهسی آذربایجان ملی علملر آکادئمیاسینین ادبیات اینستیتوتونون الیازمالار شعبهسینده قورونور.
اوچونجو جلدی ایسه ۱۹۸۸-جی ایلده تانینمیش فولکلور آراشدیرماچیسی «حمید تکین» طرفیندن حاضرلاناراق چاپ اولونموشدور. بو جلدین ۴ اوریژینال نسخهسی ده عینی شعبهده ساخلانیلماقدادیر.
تأسف کی، هر اوچ جلدین الکترون (PDF) نسخهسی حاضردا موجود دئییل. سون ایللرده بو فولکلور نمونهلرینین مختلف آدلار آلتیندا یئنیدن نشری و یا تئاتر تماشالاری شکلینده ایشلنمهسی حقینده معلوماتلار دقیق دئییل. حال- حاضردا بو قیمتلی ارثیمیزین داها گئنیش اوخوجو کوتلهسینه چاتدیریلماسی اوچون تدبیرلر حاقیندا آراشدیرمالاریم دوام ائتمکدهدیر.
بهمن انقلابیندان اول «بولود قاراچورلو» (سهند) و گؤرکملی عالیم پروفسور «رستم علییئو» واسطهسیله هر ایکی آذربایجان آراسیندا ادبی مبادلهنین اساسی قویولموشدور. بو گؤرونمز معنوی کؤرپودن محمد راحیمین مکتوبلاری اوزه چیخار، اوستاد شهریارین مکتوبلاری یولا دوشردی. زمانین آمانسیز شرطلرینه اوستون گلهرک، بو گیزلی یوللا هر دفعه خصوصی سفارشلر اساسیندا نادر کتابلار دا گلیب چاتاردی. بو ادبی علاقهلر اوزون ایللر دوام ائتدی؛ انقلابدان سونرا ایسه داها دا گئنیشلنهرک جانلاندی. لاکن بو یولدان ایلک دفعه اولاراق، «قارا ولیلر» حکایهلری کریل الفباسی ایله منیم ده الیمه کئچدی.
کریل قرافیکاسینی منیمسه مک اوچون خیلی واخت صرف ائتدیم. نهایت، اوچ جلددن عبارت «قارا وللیلر» داستانلارینی اوخوماغا موفق اولدوم. متنلرده کی حکمتلی دانیشیقلار، خلقین مودروکلوگو، دادلی- دوزلو ناغیللار و سئوگی افسانهلری منی حئیرانلیق دریاسینا غرق ائتدی. بو داستانلار، اصلینده بیزیم خلقیمیزین اومیدلرینین، آرزولارینین ادبی تجسسومودور. کوتلهلرین شاهلارین علیهینه غالب گلمهسی، یوخسول گنجین شاه قیزینا وورولماسی، دؤرون عقللی وزیرلرینین ظلمه قارشی ایشلتدیگی مودروک چارهلری – هامیسی بو افسانهلرده اؤز عکسینی تاپمیشدی. بو ادبی ارثده هر زمان یاخشی ایله شرین، مظلوملا ظالمین، عقلله جهالتین، ارتجاع ایله مترقی قوهلرین مبارزهسی تصویر اولونور. خلقین مودروکلیگی نهایت غالب گلیر؛ چونکی بو داستانلار اصلینده بیزیم ملی یادداشتیمیزین آیناسیدیر.
