بیر چاناق ایشیق تک چیپجالانیر«آی»
آیدیندی حسرتین آیاق یئرلری
قالایا یاخین،
بوغولان هارایین چیرپینتیلاری
یان‌ـ یؤره دالغالی
اود‌ـ الوو وئریر یئر.
قانلی آچیق قاپی
سس‌سیز اوزون دالان
یارا اییسی گزیر
و حسرت ایزلری،
قورتاران یئرده
بیر قوشا دؤنوب
باشدا دولانیر
جالانیر، جالانیر گؤزلرینه «آی».
(صالح عطایی، بلکه داها دئینمه‌دیم، ۱۳۷۶، ص28)
شعر پوئتیک اوسلوبا خاص اولاراق، سربست و سیمبولیک قورولوشدادیر. قیسا ائپیزودیک پارچالار («قانلی آچیق قاپی / سس‌سیز اوزون دالان») شعرده هم دراماتیک فاصله یارادیر، هم ده گؤرونتولو و ویزوال (بَتیمله‌ییجی) تأثیری گوجلندیریر. استعاره‌لر قیسا قیسا پارچالانیر. آرادا نفس آلیر. کؤکسونو اؤتوردوکدن سونرا یئنیدن باشلاییر. یعنی شعرین قورولوشو، ویزوال تأثیرلی بیر تابلویا بنزه‌ییر: اول ایشیق-آی اوبرازی، سونرا دالغا و اود، آردینجا قانلی قاپی و اوزون دالان، سوندا ایسه قوش و گؤزلرده آی، مرحله-مرحله انکشاف ائدیر.
ریتم ایسه، داها چوخ تکرارلارلا قورولوب: «جالانیر، جالانیر» سؤزونون تکراری هم ریتم یارادیر، هم ده دردین دایانمادان تزه‌لندیینی گؤستریر. واختی ایله بو شعر حاقدا یازمیشدیم:
«شعرده موسیقی و یا آهنگ، دوشونجه ایله دویغونو یوموشالدان فندلردن حساب اولونور. شعرین ریتمی ایله مضمونون اویوشماسی، دویغونون آخیجی‌لیغینا یاردیم ائدیر. بونا بیز «هارمونییا» دئییریک، هارمونییا داها چوخ «آغ شعرده» (عروض و هئجا وزنینده اولمایان شعرده) اؤزونو گؤستریر. بو مسئله، حتتا شعر قالیبینی سئچمکده ده، بؤیوک یاردیمچی اولور. یقین بیلیرسیز کی یوموشاق و صمیمی اولان مضمون اوچون ائپیک ریتم سئچمک اولماز. بونو تکجه او زامان ائتمک اولار کی شاعیر، شعرده اولان دویغوسال صمیمیتی، هیجانلی و عصیانجیل اجتماعی بیر مضمونا دویونله‌سین. شعرین ریتمی ائله ایلک سطیردن سون سطیره‌دک داوام ائدیر. اصلینده ایلک سطیر و یا خود مصراع، سونرا کی مصراع‌لاردا گلن ریتم، موسیقی و اؤلچونو معین‌لشدیریر». (نقد شعر معاصر آذربایجان کیتابیمدان، ۱۳۸۳: ۲۱-۱۷).
«بو شعرده کی استعاره‌ده اولان گیزلی آنلاییش و اشاره‌لر، شعر دیلینی آشاغی سوییه‌یه یئنمکدن قورویور. استعاره‌نین شعر داخیلینده یاییلماسی، هر زامان شعرین دیلینی یئنی‌لشدیره‌رک یئنی مناسبت‌لر یارادیر. هر بیر مصراعدا یئنی‌لشن استعاره، یئنی بیر پلان قورور.
عمومیتله سوژئت‌لی (روایی) شعرده، ایمگه اساس رول اویناییر. ایمگه‌سیز سوژئت نثرله برابردیر. داها دوغروسو یانشاقلیغا (نقالی)، اوزونچولوغا اوغرایان رئپورتاژ سایاغی بیر شعردیر. بو نثر سایاغی اوزونچولوغون قارشیسینی آلماق اوچون یئرسیز توصیف‌لری آزالتمالی، یا دا اونلاری شعرین بدیعی تصویر جانلاندیرما خئیرینه تاماملامالییق». (آذربایجان شعرینده مدرنیزم کیتابیمدان، بیرینجی جیلد، ۴۲۸).
شعرین سوژئت خطی وار. جانلی روایت وار. دویغو و خاطره‌لری، سیمبولیک و استعاری تابلو کیمی گؤستریر. شعر داها چوخ حسرت، و داخیلی آغری‌نین اوبرازلاشدیریلماسی اوزرینده قورولوب. اوخوجویا انسان یادداشیندا قالان فاجعه‌لرین و حسرتین سیلینمزلییی فیکرینی چاتدیریر. «حسرتین آیاق یئرلری»، حسرتین ایز بوراخماسی، اونودولماز آغریسی‌دیر. «آی»، بو درد و آغری‌نین شاهدی‌دیر. او، هم ایشیق، هم ده شاهید اوبرازی‌دیر. انسانین قارانلیقدا قالدیغی آنلاردا اوزونو چئویردییی، بوتون حیسلرینی اوزرینه کؤچوردویو بیر سیمبول کیمی چیخیش ائدیر. انسان دردی یالنیز بیر «قوش» و یا «آی» سیمبولوندا یاشاماغا داوام ائدیر؛ یعنی آغری انسانین بدنینده یوخ، سیمبوللاردا و یادداشدا یاشاییر. دئمه‌لی شعر، اؤزونده سیمبوللار داشییر. سیمبولیک اوبرازلار (آی، قوش، قاپی، دالان، قالا) هم تمثیلی، هم ده دویغوسال یوک داشییر. بونلارا باخاق:
آی
شعرده «آی» هم ایشیق، هم ده مشاهده‌چی سیمبولودور. آی، ایشیق سیمبولو اولاراق اومید و آیدینلیق گتیریر، عینی زاماندا گئجه و حسرت حیسینی وورغولاییر. آی «گؤزلره جالانماقلا» سانکی انسانین آغری و حسرتینی گؤرور.
ایشیق چاناغی
آیین «بیر چاناق ایشیق تک چیپجالانماسی» ایشیغین هم اومید، هم ده ضعیف‌لیک رمزی‌دیر. ضعیفدیر، آنجاق وارلیغینی قورویان بیر اومیددیر. بو سیمبول هم حسّاسلیق، هم ده حریمینه باسقی ائدیلمیش حیاتین ایشیغی معناسینا گلیر.
قالا و دالانلار
«قالا» مدافعه مرکزی‌دیر. انسانی قورخولاردان قورویور، ایزوله ائدیر. «قالایا یاخین، بوغولان هارایین چیرپینتیلاری»، هم خلق یادداشیندا قالان فاجعه‌وی سسلری، هم ده انسان روحونون سارسینتیسینی ایفاده ائدیر. فیزیکی مکانین داغینتیسی (قالالار، دالانلار، قاپیلار) معنوی داغینتی‌نین اشاره‌سینه چئوریلیر.
«دالان» ایسه، کئچمیشین ایزی، حسرت و چتین‌لیک یوللارینی؛ و داها دقیق دئسک «سس‌سیز اوزون دالان»، کئچمیشین آغیر خاطره‌لرینی و انسانین دویغو لابیرینتینی گؤستریر.
قان و یارالار
«قانلی آچیق قاپی» و «یارا اییسی» فاجعه‌نی، ایتکیلری و یادداشین درین ایزلرینی سیمبولیزه ائدیر. «قانلی آچیق قاپی / سس‌سیز اوزون دالان»، گئریده قالمیش یارالی یادداش، داغینتی، اؤلوم و سوکوتون اوبرازی‌دیر. بورادا فیزیکی و معنوی آغری عینی واختدا تمثیل اولونور.
قوش
«قوش»: آزادلیق، روحون دولاشماسی، کئچمیش خاطره‌لره قاییتما سیمبولودور.
«باشدا دولانماق»: بیر شئیین سورکلی‌لیینی گؤسترمکدیر. بورادا حسرتین و خاطره‌لرین انسانین دوشونجه‌سینده داواملی قالدیغینی گؤستریر. «بیر قوشا دؤنوب، باشدا دولانیر / جالانیر، جالانیر گؤزلرینه آی» سطرینده ایسه، آیین هم مشاهده‌چی، هم ده درد اورتاغینا چئوریلمه‌سی گؤرونور.
