ایشیق 1
آذربایجان معلم‌لری و تحصیل مساله‌سی
ایشیق 2

آذربایجان قفه‌خانالاری

ایشیق 3

آذربایجان و مهاجرت مساله‌سی

ایشیق 4
آذربایجان توی‌لاری

mojazi
آخر چرشنبه و چرشنبه آخشامي
عبدالعلي مُجازي «آسلان»

 نوروز بايرامي‌نين ان بؤيوك شنليك مراسم‌لريندن بيري آخرچرشنبه آخشامي و آخرچرشنبه گوٍنو مراسملري‌دير،‌ نه زماندان ‌كي، نوروز بايرامي برپا اولونوب و اود يانديرما مراسمي نوروز بايراميندا باب اولوبدورسا, او زماندان بو شنليكلر توٍرك ائللرينده وارايميش, ممكن‌ايدي آدي چرشنبه اولمويايدي آيري آد اولايدي، آنجاق بو مراسملر تامامي‌ايله و عينا” اجرا اولارميش. ‌بو اود يانديرما شنليكلري نوروز مراسملريندن آيريلمايان بير مراسم‌دير. مينلر ‌ايل دوام ائديب و هئچ دؤلت، حاكم، دين و اعتقادلار اونو آرادان آپارا بيلمه‌ييبلر، بلكه‌ده اؤزوٍنوٍنكولشديريبلر، اونا گؤره بو مراسم ده او پايدار و دائمي مراسم‌لردن بيري اولوبدور.
ايندي ايسه گوٍنئي ماحاليندا آخرچرشنبه‌نين نئجه اجرا اولونماسيندان بير پارا مراسملري تقديم ائديرم‌كي، اوشاقلار, يئني يئتمه‌لر و گنج‌لريميز بو مراسملري ياددان چيخارتماسينلار.
ايراندا هفته‌نين ٥ نجي گوٍنوٍنو چرشنبه و ايلين سونونجو چرشنبه‌سيني آخر چرشنبه آدلانديرارلار.
ايللر بويودور، گونئي ماحاليندا هفته بازارلار قورولار، مثلا مرند‌ده، صوفيان‌دا، خامنه‌ده، سيس‌ده، شيندواردا، تسي‌ده و باشقا شهرلرين هر بيرينده هفته‌ده بير دؤنه بازار گوٍنو و شبسترين بازار گوٍنوٍسوده هفته‌نين بئشينجي گوٍنو يعني چرشنبه گوٍنلري اولار. شبسترليلرين طالعينه و بختينه اويغون اولاراق ايلين آخرچرشنبه‌سي‌ده شبسترين بازار گوٍنو ايله مصادف و برابر اولار.
شبسترده آخرچرشنبه گوٍنو بازار گوٍنو اولورسادا،‌ اونون قاباقكي گوٍنو يعني بازار آخشامي،‌ اوشاق بازاري آدلانار،‌ بو ايكي گوٍنده (‌بازار گوٍنو و بازار آخشامي)‌ گوٍنئي ماحالي‌نين تامام شهرلريندن و سايي80 دان يوخاري اولان كندلردن عائله‌لر شبستر بازارينا گلرلر.
شبسترين بازار آخشاميندا (‌اوشاق بازاريندا)‌ تعريفه،‌ توصيفه سيغمايان شنليكلر اولاركي گل‌گؤره‌سن. آل وئرچيلرين چوخو توكانلارينين ائشيگينده ماتاهلاريني اوجا سسله اوخشايارلار، چيراغلار يانار،‌ گل-گئد چوخالار، توكانلارينين قاباقلاريني پارلاق پارچا و كاغاذلارلا بزه‌يرلر، توكانچيلارين آرتيق يارديمچيلاري اولار، آل وئرچيلر بير آي قاباقدان بو گوٍنلره لازيم اولان شئيلري هر هارادان اولموش اولورسا, آليب حاضرلايارلار.
اوشاقلارين بازارا گئتمك‌لري و چرشنبه‌ليك آلماقلاري:
بو گوٍن، بازار آخشامي (‌سه شنبه گوٍنو) ‌آتا- آنالار، بؤيوك قارداشلار، باجيلار و قيساجا دئسك ائوين بؤيوگو گوٍنوزدن بو مراسملرده لازيم اولان شئيلري آلماق اوٍچون، يئني يئتمه‌لره پول وئررلر و لازيملري اولدوغو شئيلري تاپشيرارلار و اونلاري دوستلاري‌ايله بيرليكده بازارا گؤندَررلر، اوغلان اوشاقلاري تازا پالتارلاريني گييَر، كيچيك‌ باجي و قارداشلارينين اليندن توتار، بازاردا ساتيلان ماتاهلاري گؤستره-گؤستره، آلا-آلا، بازارين بو باشيندان او باشينا آپارار و گوٍن اورتايا قدر دولانديرار،‌ آنجاق ناهارا ائوه قاييدارلار.
اوشاقلار او گوٍن آخشام‌چاغي و بؤيوكلر صاباحكي گوٍن (‌آخر چرشنبه گوٍنو) او آلينان شئيلري يئري گلديكجه مصرف ائدرلر. اونلاردان بعضي‌سي‌نين آديني گتيريريك: «ساخسي سوٍسك (‌سو بوٍلبوٍلو)‌، تاختادان چاخچاخي ، چاخماق‌داشي، مازالاق،‌ كيچيك‌كوٍزه (دنگيله)،‌ بالاجا قاوال (قطري 10 سانتيمتر)، توتك(‌نئي‌لبك)‌، اؤزلرينه دستمال، جوراب و آنالاري تاپشيرديغي شئيلري‌كي، اونلارين هر بيري بير يئرده لازيم اولاجاق، مثلا تازا و سو‌ ديمه‌ميش سو كوٍزه‌سي، آينا- داراق، اننيك- كيرشان ، سوٍرمه‌‌دان و بعضي بزك شئيلري آلارلار.
آخر چرشنبه گوٍنو و بؤيوكلرين بازارا گئتمه‌لري‌:
بو گوٍنده عائله‌نين بؤيوگو شبستر بازارينا گئدر و آخـرچرشنبه‌يه و نـوروز بايرامينا هرنه لازيم اولورسا آلار ائوه گتيرر. اگر بير عائله‌نين تازا نيشانلي كوٍركني و نيشانلي گليني اولورسا، اونلارا تاباق آپارماغا لازيم اولان شئيلري آلارلار، اوغلانا پنجك، شالوار، كؤينك,‌ باشماق, جوراب، دستمال و كلّه قند. قديم زامان كندلرده، كوٍركن‌لره بئل‌باغي (قورشاق)، دولاق، بيلَك دولاغي و تيفتيكدن بؤرك آلارديلار. تازا گلين اولورسا، اونا دا چئشيتلي بويالارلا پالتار، رنگي آچيق بويالي چاديرا، چارقد (كلاغايي)‌، باشماق، بزك وسايلي،‌ قيزيل قولباق،  كلّه قند و يئمه‌لي شئيلر آلارلار.
كوٍره‌كنه و گلينه تاباق اوٍچون لازيم اولانلاري آلاندان سونرا اؤزونه، عائله‌سينه و هر كيمسه‌يه هر نه بايرامليق وئرمه‌لي‌ديرلرسه، اونو و آخرچرشنبه گوٍنو و بايرام گوٍنلري‌نين يئمه‌لي شئيلريني آلارلار.‌ بو يئمه‌ليلر زمان -‌ زمان، ‌كند به كند و شهر به شهر بالاجا فرقلري اولار. مثلا قديم زامان ميوه اولان كندلرده اريك،‌ آلما، آرموت، آلي، هئيوا قاخي (قوروسو)، شور بادام ايچي، قوز، كشمش،‌ انجير و قورو توت، اييده،‌ نوخودچي،‌ اورمو دوشابي،‌ قوز حالواسي و يئددي لوينلر(‌شيرينيات) اولاردي. ليكن ميوه اولمايان كندلرده هديك(پيشميش ‌بوغدا،‌ نوخود، مرجي‌)‌ حالوا ويا بازاردا ساتيلان شيرينيات دان فايدالانارديلار، آمما شهرلرده صنعتله حاضرلانان شيرينيات، ايره‌لي گلديكجه چوخلو يئمه‌لي شيرينيلرده آرايا گليري‌وخلق اونلاردان فايدالانيرلار. بو شيرنيلردن نئچه‌سينين آديني گتيريريك: شكلات، نوغول، راحت‌الحلقوم، باسليق، پشمك،‌ شكر‌حلواسي، قوز حالواسي،‌ كانفئت، مامپاس، اطلسي، شكر پنير، يئددي لوين، (قرص شكري) و ساير…
آخرچرشنبه آخشامي ياسلي(عزالي)آدامين ائوينه گئتمك:
آخرچرشنبه‌نين آخشامي اود يانديرماغا گئدنده، محلّه‌نين آداملاري ييغيشار، بيرليكده گئدرلر، ياسلي و عزالي آدامين ائوينين قاباغيندا اود يانديراندان سونرا، اؤز ائولري‌نين قاباغيندا اود يانديرارلار. بو مراسمدن سونرا كي اود يانديرما شنليگي قورتارار، يئنه قوهوم  قَبله (طايفا- تابين) ييغيشارلار او ياسلي آدامين ائوينه. اونون ائوينده شام پيشيررلر. اؤزلري‌ده اونون ائوينده شام يئيَرلر و فاتحه‌ده اوخويارلار، سونرا آيري قونشولار دا گلر، تسليت دئيَر و باش ساغليغي سؤيله‌يرلر.
آخر چرشنبه آخشاميندا اود يانديرماق:
ايندي آخر چرشنبه‌ده اود يانديرماق، قديملردن ده يوٍكسك سوييه‌ده اجرا اولور، او بئله‌دير‌كي، قديم‌لر نئچه گوٍن قاباقدان اوشاقلار، يئني يئتمه‌لر گئدر، چؤل‌لردن قورو تيكان، قيزيل‌گَوَن، يانمالي تونقال، اودون و آيري ياناجاق زادلار ييغار، ائوده ساخلايارلار. بازار آخشامي (سه شنبه گوٍنو) آخشام چاغي اونو اودلاماغلا شنليك مراسميني اجرا ائدرلر. بو اود يانديرماغين آدينا (نَدوورا يا ندارا) دئیيرلر. او مراسملردن بيری نَدوورانين اوٍستوندن آتيلماق‌دير. قديملر قيزيل گوَني اودلايار و باشلاري اوٍسته توولايارديلار، بو گوَن شعله لنردي. آمما ايندي بعضيلري آلمينيوم تيكه‌لريني توولامايا قويور و توولاييرلار، هاوادا شعله‌لنير، اوشاقلار هو چكيرلر، سئوينيرلر. جوان اوغلانلار هركس اؤز ائوي‌نين قاباغيندا، اگر ممكن اولماسا اوٍچ- دؤرد ائودن بيري‌نين قاباغيندا اود يانديرار و شنليك يارادارلار.
قديم‌لرده هر كس اؤز ائوي‌نين داميندا اود يانديراردي و داملاردان عائله‌لر بيري بيري‌ايله ايلگي ساخلايارديلار. بو مراسم‌ده يعني داملاردا اود يانديراندا تامام ائو اهالي‌سي ايشتيراك ائدرديلر. اوغلانلار اؤزسئوديگي قيزي نيشانلاياردي و قيزدا اوغلاني گؤرردي‌كي، گله‌جكده ائلچي‌ليگه گلنلره مناسب جواب وئرسين لاكين كوٍچه‌لرده اولاندا يالنيز اوغلانلار ايشتيراك ائديرلر و بئله اولاندا نئجه اوغلان قيزي و قيز اوغلاني گؤره‌جك، الله بيلير. بو اود يانديرانلار اودون اوٍستوندن نئچه دؤنه اويانا- بويانا آتيلاركن دفعه‌لرله شعرلر، سؤزلر, اوخويارلار و اودا- شعله‌يه دئيرلر:
مثلا”:           سـاخلاسيـن الله بيـزي        سن ساري من قيرميزي
و يا:            درديم، بلام، ديش آغريم       آغيرليغيم، باش آغريم
تؤكولسون اود دا يانسين        منيم بختيم اويانسين
و يا:                   ندوورا ها ندوورا         تونقالي خيردا دوورا
نـدارا  ها نـدارا         شاه گئتدي قندهارا
كليد سالماق:
آخر چرشنبه‌ده اوديانديرما مراسمي قورتاراندان سونرا هركس اؤز ائوينه قاييداركن كليد سالمالار باشلانار. بو كليد سالما يا كليد ساخلاما بئله اولار‌كي، هامي ائوين ايچري‌سينه قاييدار، ائوده اوتورار و قاباقجادان، گوٍنوز بازاردان آلينميش يئمه‌لي شئيلري يئيركن، بير بيري ايله سؤز- صحبتلر آچارلار، بعضيلري‌ده شعر يا ماهني اوخويار. بو وضعيت‌ده بير نفر ائوين ائشيگينده و گيزلينده (دالدادا) دوراركن بير كليد، باشماغي‌نين ايچينه يا آياغي‌نين آلتينا قويار، ائوده دانيشانلارين سؤزلرينه قولاق آسار، اونلارين سؤز- صحبتلرينه گؤره اؤز روزگارينا، گله‌جگينه و قاباقجادان نيّت ائتديگي قونويا (موضوعا) نسبت او سؤزلردن تعبيرلر گؤتورر و اونا فيكيرلشر، بونا گؤره ائوده‌ اولان آداملار دا بيلرلر، ممكن‌دور ائشيكده كليد سالان، قولاق آسان اولموش‌اولا، چاليشارلار، ياخشي، گؤزل، لطيف، مزه‌لي و شوخ سؤزلر، شعرلر، ماهنيلار و آتالار سؤزلريندن دئييلسين و اوخونسون. جهد اولونار، خسته‌ليكدن، اؤلومدن، غصّه‌لي- غملي سؤزلردن ائوده دانيشيلماسين. بئله‌ليكله كليد سالان آدام قولاق آسار و دقت ائدركي، بيرينجي نفرين بيرينجي دانيشيغيندان اؤز مطلبيني سئچه – آييرا و اؤز بخت، اقبال و طالعيني يوخلايا. مثال اوٍچون:
بيري‌نين زيارتدن و سفردن گله‌جك آدامي اولورسا، يا حيات يولداشي (اَري) و اوشاقلاري‌نين غربتدن گلمه‌سينه گؤره نيّت ائديبسه و بو:
«كوٍچه‌لره سو سپميشم           يار گلنده توز اولماسين»
شعريني ائوده اوخويارسالار، معناسي او اولا‌بيلر‌كي، سفرده‌كيلردن گلني اولاجاق.
يا مثلا:            «ائله گلسين ائله گئدسين        آراميـزدا سؤز اولمـاسين»
دئييلرسه بو شعر گؤسترير‌كي، گرك بير چوخ احتياط ائده و ايشلرينده بيرآز مراقب اولا، گؤزلويه و اؤزونو خطره سالمايا و ريسك ائله‌مئيه.
و يا بو شعر:       «يار بيزه قوناق گله‌جك            بيلميرم نه وقت گله‌جك»
گلرسه، اگر نيّت ائده‌نين غربتده آدامي اولورسا و اونون گلمه‌سينه نيّت ائديلرسه، معلوم اولمور، بو مسافر ناواقت گله، تئز يا گئج گله‌جك.
آمما شعر بئله اوخونارسا:
«يار بيزه قوناق گله‌جك         بيلميرم نه وقت گله‌جك         اولسون‌كي صاباح گله‌جك»
نيّت ائدن بير آز اميد ائدركي، مسافري ممكن دور بو گوٍن- صاباح گله، يعني چوخدا نااميد اولمويا.
بو باره ده فال ياوا و ترسه گلرسه، فال صاحبي مجبور قالار، يا آيري ائوه گئده كليد سالا يا او ائوده او قدر كليد اوٍستونده دوراكي، آيري آدام، آيري سؤز دئيه تا كليد سالانين منظورو، نيّتي ايشيقلانا و آچيقلانا. مثلا بو شعر اوخونا:
«بـويـونا قـوربـان اولـوم…                   يارگلدي يارگلدي يارگلدي»
يا مثلا بيري‌نين آداخلي‌سي اينجيميش اولورسا، بو شعر دئيلرسه:
«كوٍسمه‌مندن، كوٍسمه‌مندن                 محبتيـن كسمـه‌منــدن»
معلوم اولور، او آداخلي باريشماق ايسته‌ييري.
بئله- بئله سؤزلردن چوخ دير و اونون‌دا اؤزونه گؤره مخصوص ايضاح و آچيقلامالاري واردير.
آخر چرشنبه‌ده تاباق آپارماق:
آخر چرشنبه آخشامي آداخلي اوغلانين آتا- آناسي طرفيندن آداخلي قيزلارا تاباق تداروٍكو گؤرولر، او تاباقدا چيي (بيشمه‌ميش) تويوق اتي، چيي باليق يا بير داوار بودو، بير بؤيوك آينا گؤزل- گؤزل چئشيتلي بويالي پالتارلار، چادرا، كلاغايي، باشماق، بيركلّه قند، نابات، بير ديس ميوه، بيرجعبه شيريني، بير قدر آجيل (پوٍسته، بادام، فينديق، قوز ايچي) و قيزين آتا- آناسينا سوقت، اگر اولورسا باجي- قارداشينا دا بايرامليق بير بؤيوك بؤلمه‌يه (مجمعه) قويارلار. بو تاباغي اوغلانين كيچيك قارداشي، اگر قارداشي اولماسا آيري ياخين آداملاريندان بيري، آداخلي قيزين ائوينه آپارار وئرر. بو تاباغي گتيرن اوغلانا چرشنبه‌ليك (كؤينك، جوراب، شيريني و يا آيري شئيلر) شاباش وئررلر.
چرشنبه آخشامي آپاريلان تاباغين جوابيني، بايرام آخشامي، آداخلي قيزين آتا- آناسي طرفيندن بير تاباق ايچينده بيشميش باليق، بيشميش تويوق، نئچه جوٍر خورك و يئمك، شاخه نابات، شيريني، ميوه، كؤينك، جوراب، دستمال، بويون شالي، قيز توخودوغو بويالي ايپ جوراب و آيري- آيري شئيلرده قويولار، دوٍزولر و يئنه‌ده آداخلي قيزين قارداشي اولورسا او، اولماسا آيري ياخين آداملاريندان بير اوغلان بو تاباغي آداخلي اوغلانين ائوينه آپارار. اونلاردا بو تاباق گتيرنه بايرامليق (كؤينك، جوراب، دستمال، شيريني و يا پول بايرامليغي) وئررلر.
اگر بايرام گوٍنلري محرّم آيينا ياخين يا محرّم آييندا اولورسا بو تاباغي نئچه گوٍن قاباق آپارارلار، هر حالدا تاباق گؤندريلمه‌لي دير.
آخر چرشنبه آخشاميندا باجاليق يا شال ساللاماق:
قديم‌لر داملاردا بير بالاجا پنجره‌يه بنزر قاپي(دربچه) اولاردي، اورادان هم ايشيق گلردي همي‌ده ائوين توٍستوسو چيخاردي. اونا گؤره آداخلي اوغلانلار آخرچرشنبه آخشامي اود يانديرما مراسمي قورتاراندان سونرا آخشام چاغي، قاش قارالاندا، اؤز نيشانلي‌سينين ائولرينين دامينا چيخار، او باجادان بير شال (برَك)كي قاباقجادان اؤز نيشانليسي توخويوب و اوغلانا وئريبدير، ائوين اورتاسينا ساللايار. قيز و قيزين آناسي‌دا بيلرلر، بو شال او آداخلي اوغلانين شاليدير. او آن دا هر نه، اوغلانا چرشنبه‌ليك وئرمه‌لي ديرلر، او شالا باغلايارلار، اوغلان شالي داما چكر و شئيلري گؤتورر گئدر.
هاشم ترلان معليم يازير«آداخلي اولدوغوم زامان، چرشنبه آخشامي آداخليمين ائولرينين دامينا چيخيب شالي ساللاديم، آداخليم و آناسي هر نه قويدولار و باغلاديلار، شالي يوخاري چكمه‌ديم، سونرا اونلار گؤردولر، شالين اوجونا بير كاغاذ باغلانيب، آداخليم او كاغاذي آپاردي قونشو قيزينا اوخوتدوردو، گؤردو او كاغاذدا يازيليب «فاطمانين اؤزونو بو شالا باغلايين. چوخ گوٍلندن و شنليكدن سونرا، بايرامليغيمي باغلاديلار، چكديم يوخاري، سونرا دامدان يئنديم ائولرينه و گؤروشدوك.»
بو باره ده رحمتليك اوستاد شهريار، حيدربابايه‌سلام منظومه‌سينين27 نجي بندينده بويورورلار:
«بـايـرام ايـدي، گئجه قوشو اوخوردو
آداخلي قيز  بيگ جورابين   توخوردو
هر كس شالين بير باجادان سوخوردو
آي نه گؤزل قايدادي شال ساللاماق
بيگ شالينا بـايرامليغين بـاغلاماق

شال ايسته‌ديم، من ده ائـوده آغلاديم
بيـر شال آليب، تئز بئليمه  باغلاديم
غلام‌گـيله قـاشديـم، شالي ساللاديم
فاطمه خالا، منه جوراب  باغلادي
خان ننه‌مي يـادا ساليب آغلادي»

دئمه‌لي‌يم‌كي چوخ اوغلانلار نيشانلي اولمادان قاباق، سئوديگي قيزين اؤزونو تكجه گؤروب دانيشا بيلمه‌ديگينه گؤره و اوندان بير هن آلماغا امكان اولماديقدا،‌ بو شاللاري او باجادان‌ساللايارديلاركي، قيزين اؤزوندن و آناسيندان‌‌‌دا راضي‌ليق آلسينلار. هر حالدا شال صاحبي معلوم اولمالي‌ايدي.
آداخلي اولمايان اوغلانلار سئوديگي قيزين ائوينه شال ساللاياندا، ‌قيزلار نظرلريني بئله سؤزلرله بيان ائدرديلر.
مثلا اگر قيز دا اوغلاني سئوسئيدي، بئله اوخوياردي:
«آي بـاجادان شال سالان          بـايـرامليغينـي آلان
چك شاليوي سئوميشم         بايرامليغين قويموشام»
اگر سئومه‌سئيدي بئله سؤيله‌يردي:
«آي باجادان شال سالان           تئـز منـه مـايل اولان
منــــي سنه  وئرمزلر           گئد آيري ائوده دولان»
و يا:               «آي بـاجادان  سـاللاما           تئـز شاليوي ساللاما
مني سنه   وئـرمـزلـر            داي خالاوي يوللاما»
بو شال ساللاماقلار اونا‌گؤره اولاردي‌كي، اوغلانلار نيشانليلاريني گوٍنوز، ايشيقدا گؤره‌بيلمزديلر و كوٍرَكنلر اوتانارديلار شخصا” اؤزلري گئديب چرشنبه‌ليك و بايرامليغلاريني آلسينلار. بو عمل او اوتانماغين قاباغين آلماق هم ‌ده بير محبّت، شنليك و ايستك ياراتماق اوٍچون‌ايدي.
ايندي, داها نه او آداملار وار نه او دربچه‌لر, نه او شاللار و نه او شال ساللامالار. ايندي او دربچه‌لر پنجره‌يه دؤنوبلر, شال ساللايانلاردا آيري كهكشانلاردان يئر اوٍزونه شال ساللاييرلار, بئله‌ليكله بيزيم فولكلوروموز باتير گئدير.
قاشيق چالانلار و بؤرك آتانلار:
آخرچرشنبه مراسم‌لريندن بيري‌ده قاشق چالماق و بؤرك آتماق‌دير. قاشق چالانلار بير عدّه اوشاقلار و يئني يئتمه‌لر اولارلار، آخـرچرشنبه آخشامي اود يانديرماق (ندوورا)دان گلندن سونرا, (او زامان‌كي، آداخليلار, نيشانليلاري‌نين ائولرينه شال ساللاماغا گئدرلر) اؤز ائولريندن بير ميس كاسا و بير دمير‌قاشق گؤتورر، قونشو ائولره گئديب, قاپي‌سينين داليسيندا گيزلَنر و الينده اولان دمير قاشغي, ميس كاسايا بئش اون دؤنه چالار و قولاق آسار، گؤرسون قونشو اونون سسيني ائشيدير يا خير؟ اگر ائشيدرسه, اونا بئله جواب وئرمه‌ليدير‌: «قاشق چالان گلديم». يعني بير زاد سنه گتيريرم, آمما ائودن جواب گلمه‌سه, او قاشغي دؤباره كاسايا چالاجاق. بو ايشي او قدَر ادامه وئره‌جكديركي، ائو صاحبيندن بير سس گلسين (هن يا يوخ). ائله كي بير آز شيرنييات يا هرنه وئررسه‌لر آلدي, گئدر آيري ائوين قاپي‌سينا و او ايشي تكرار ائدر…
بو ايشلر تامامي‌ايله شنليك اوٍچون دوٍر, هئچوقت ديلنچي‌ليگه فيكير اولونماسين. چوٍن،ائله اوشاقلار قاشيق چالماغا گئدرلر‌كي، اَن پوللو آداملارين و مقام صاحبلري‌نين اوشاقلاري‌ديرلار, بو ايشين داوامي‌دا بؤرك آتماق‌دير.  او دا بئله‌دير‌: بير اوشاق همان ساعتده بير ائوين قاپي‌سيني دؤيَر, آمما اؤزو قاچار داليدا گيزلَنر. ائله‌كي، ائو صاحبي قاپي‌يا گلدي, اؤز بؤركونو ائو صاحبينه طرف آتار. ائو صاحبي او بؤركون ايچينه بيرآز شيرنييات تؤكر و يئره قويار. بؤرك صاحبي گئدر بؤركوٍنو گؤتورر قاچاركي، ائو صاحبي اونو تانيانماسين. آمما هر نه ائدرسه, ائو صاحبي بؤرك صاحبيني تانيار و آديني سسله‌ير. آنجاق بؤرك صاحبي اؤزونو ائشيتمه‌مزليگه وورار و دالي‌سينا باخماز تا آيري ائوه گئده چاتا…
آخر چرشنبه گوٍنو سحرچاغي آخارسو باشينا گئتمك:
آخرچرشنبه مراسملريندن بيري‌ده سحر تئزدن هاوا ايشيقلانمادان، آخار سو (چشمه،كهريز، چاي) باشينا گئتمك‌دير. بو مراسم‌ده بئله اولاردي: آخر چرشنبه‌ گوٍنو سحرين ايشيقلانماسينا بير ساعاتجا قالاندا و كيشيلر يوخودان دورمادان، جوان خانيملار خصوصي ايله قيزلار، آخارسو (كهريز) باشينا گئدرلر، اورادا بير ياشلي (ياشي چوخ اولان) بزك- دوٍزك ده باشاران خانيم قاباقجادان اؤزو ايله الك، قئيچي، آينا، داراق، سوٍرمه‌دان و بعضي بزك شئيلري… دورو سو باشينا آپارار، اورادا اوتورار، گلنلري گؤزله‌ير. جوان قادينلار، تازا گلينلر و قيزلار قاباق گوٍن بازار آخشاميندان آلينان تازا و سو دييلمه‌ميش كوٍزه‌يه (منسه‌يه) بير آز يئمه‌لي شئيلردن دولدورار، آپارار سو باشيندا بزكچيه وئررلر. جوان خانيملار، قيزلار باشلاريني و اوٍزلريني بو دورو سودا يوياندان سونرا، بزكچي خانم، او گلينلرين و قيزلارين اوٍز گؤزونه قاشينا بير آز يئتيشر و بزك وئرندن سونرا قيزلار نئچه دؤنه آينايا باخار، اوٍرگيندن بير سؤزلر (آرزوسونو) كئچيرركن، او سودان او تايا بوتايا آتيلار و بو سؤزلري دئيرلر:
«آتيل باتيل چرشنبه            بختيم آچيل چر شنبه»
سونرا او تازا كوٍزه‌ني تميز سودان دولدورار و ائوه قاييدارلار. ائوه يئتيشنه قدر كوٍزه يئره قويولمامالي‌دير. اوندان سونرا‌، گوٍن ياييلاندا، گنجلره و جوان اوغلانلارا نووبه يئتيشر. اونلاردا او سويون باشينا گئدركن بو شنليك مراسيمده ايشتيراك ائدرلر. بو ساعاتلاردان سونرا جوانلار تازا پالتارلاريني گئير، كوٍچه‌لرده يومورتا يا آيري اويونلار اويناماغا باشلايارلار. نيشانلي قيز اوغلانلار دا اؤز نيشانليلارينا تاباق حاضرلايارلار و يوخاريدا قئيد اولونان تاباغي، اوغلانلارين آتا- آنالاري نيشانليلاري‌نين ائوينه گؤندَررلر و تاباق آپارانلاردا چرشنبه‌ليك آلارلار، بونودا دئمه‌لي‌يم، قديم‌لرده بو گوٍن جوانلار شكارا گئدرميشلر، آت چاپار ميشلار و آيري قهرمانليغلار ائدرميشلر، ايندي داها بئله بير شئيلر يوخدور…
يومورتا بوياماق:
جوان قادينلار  قيزلار خصوصي‌ايله نيشانلي قيزلار يومورتالاري بيشيرندن سونرا، ايستي- ايستي (قيرميزي، ساري، ياشيل) بويالارلا آغ يومورتا‌لارين اوٍستونده شكيللر،  گوٍللر چكر و يازيلار يازارلار. يومورتالارين اوٍستون بزرلر، نيشانليلارينا تاباق آپاراندا نئچه‌سيني بير كاسادا يا بشقابدا، او تاباغين ايچينه آرتيرالار، يا دا اوشاقلارا چرشنبه‌ليك و بايرامليق وئرنده او بويالي و گؤزل يومورتالاردان وئره‌لر. يومورتاني بيشيرنده و بوياياندا بعضي‌سينين اوٍستوندن بير ساپ يا ايپ‌لر سرييَرلر و بويانين ايچينه سالارلار. پيشندن سونرا او ساپلاري آچاندا، يئرلري  آغ  قالار و بير گؤزل    ناخيش (نقشه)  يومورتانين اوٍستونده قالار.
آخر چرشنبه‌ده يومورتا دؤيوشدورمك:
ايلين‌سون گوٍنلري خصوصي‌ايله آخرچرشنبه و بايرام گوٍنلري، آذربايجاندا يومورتا دؤيوشدورمك اويونو ايفا اولونار.
استاد شهريار بو بارده يازيرلار: (حيدر بابايه سلام،32جي بؤلوم)
«يومورتاني گؤيچك گوٍللو بويـارديق
چاققيشديريب سينانلارين سويارديق
اوينامـاقدان بيرجه مگـر دويـارديق
علي منه ياشيل آشيــق وئرردي
ايـرضــا منه نووروز گوٍلو درردي»
قديملر1350نجي گوٍنش (1971نجي ميلادي) ‌ايل لره قدر تهراندا دا يومورتاني ميوه ساتان آرابالارين اوٍستونده ساتارديلار، اونا گؤره ائله‌جه‌ و همان آرابانين اوٍستونده‌ اولان يومورتالاردان فايدالاناراق، آرابا اوٍستونده ‌ده يومورتا دؤيوشدورمه باب ‌ايدي.
شبستر ماحاليندا بيليجي و اوستا اوشاقلار، گنجلر بايراما 40 گون، بير آي قالاندا يومورتالاردان نئچه‌سيني ديشلرينه وورماقلا يوخلايار و اونلارين چوخ بركيني آييرار و اونلاري قيرميزي اولماق اوٍچون نار و سوغان قابيغيلا سودا بيشيرندن سونرا دوزون ايچينه قويلايارلار‌كي، يومورتا چوخ بركيسين (بيرآي دوز ايچينده قالار) او يومورتالاري آخرچرشنبه و بايرام گوٍنلري دوزون ايچيندن چيخاردار و كندين ميدانلاريندا اوشاقلاري چئوره‌لرينه (دؤوره‌لرينه) ييغاركن مش‌ قوروشوب (شرط‌ باغلاييب) يومورتالاريني دؤيوشدورمگه باشلايارلار، بئله‌ليكله هركسين يومورتاسي سينماسا، سينانين يومورتاسيني آلار. بيرنفر، بير يا نئچه نفر ايله بير آن‌دا يومورتا دؤيوشدورمگه باشلايا بيلر، اونلارين بيري وورار و بير يا نئچه‌سي الينده يومورتاني توتار، بو يومورتاني توتانا (يات) او بيري آداما (وور) دئييلير. يومورتالاري، اوجلاريلا، اوجلارينا و ديبلري‌ايله، ديبلرينه وورارلار، بئله كي، ياتانين يا وورانين يومورتا‌سينين بير طرفي سينميش اولا. يومورتاسي سينانا اودوزان و سينمايانا اودان دئییلير.

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *