ایشیق 1
آذربایجان معلم‌لری و تحصیل مساله‌سی
ایشیق 2

آذربایجان قفه‌خانالاری

ایشیق 3

آذربایجان و مهاجرت مساله‌سی

ایشیق 4
آذربایجان توی‌لاری

«مشدی عباد» ائولنیر
رامیز تای‌نور

«او اولماسین، بو اولسون» (مشدی عباد) آدي ايله مشهور اولان دؤرد حصه‌دن عبارت اوپئرا 1910نجی ايلده يازيلميشدير. آذربايجانین او ایل‌لری‌نین اجتماعی- معيشت مناسبت‌لريني عکس ائتديرن بو کومئديا دا اوزئیر حاجی بئیلی‌نین ديگر اثرلري کیمی، ملی کلاسيکاميزين اينجي‌لري سيراسيندادير. بو اوپئرا ايلک دفعه 1919نجی ايلده ائکرانلاشديريلميشدير. ايکينجي دفعه 1956نجي ايلده باکي کينو استودياسيندا لئنته آلينميشدير. «ثابت رحمان»ين سناريسي اساسيندا چکيلميش بو فيلمين رئژيسورو «حسین سیدزاده» اولموشدور.
حادثه‌لر ييرمينجی عصرين اول‌لرينده باکيدا جريان ائدير. مفلس «رستم بئی»‌ین قيزيني 50 ياشلي تاجر «مشدی عباد» آلماق ايسته‌يير. رستم بئی‌یین قيزي «گولناز» ايسه گنج يوخسول بیر طلبه‌يه عاشيقدير. او دؤرون قانونلارينا گؤره قيز آتاسي‌نين سؤزوندن چيخا بيلمزدي. مساله‌نی طلبه اؤز دوستلاري ايله بيرليکده حل ائدير. نتيجه‌ده مشدی عباد قوللوقچو «صنم»له ائولنير.
يوز ايله ياخيندير کي، مشدی عبادین آدي، سؤزو-صؤحبتي، عبرتلي ضرب‌المثل‌لری، جانلي بنزتمه‌لري، هئچ واخت يئرسيز و کؤهنلميش گؤرونمه‌ين کلام‌لاري ديليميزين ازبري‌دير. اوزئير بئي مشدی عبادی اويدورماييب، قوراشديرماييب، دوهاسي‌نين نادر فيرچاسي، موسيقيسي‌نين نادر اعجازي ايله حياتدان آلديغي مشدی عبادی بير شکيلده، ائله بير نفسده، ائله بير الوانليقدا حياتين اؤزونه قايتاريب، قوووشدوروب کي، بیلمیرسن مشدی عباد حياتدان اثره گليب، يوخسا اثردن حياتا؟ اثرین باشقا قهرمانلاري‌نين اوبرازلاري دا او ايل‌لرده آذربايجانين اجتماعی حياتيندا حؤکم سورن حادثه‌لري آينا کيمي عکس ائتديرير.
اثرين بوتون روحوندا خالقا، اونون عادت و عنعنه‌لرينه، ذوق- صفاسينا هم بؤيوک و هم ده اينجه بير احترام وار. اوخوجولارا تقدیم ائده‌جه‌ییم نمونه ائپیزودلاردان، ایکی کادری وورغولاییرام:
بیرینجی کادر: مشدی عباد گولناز خانيمي ايلک دفعه گؤرمه‌يه گليب، گولناز اونو گؤرن کيمي يانينداکي صنمه دئيير:-«من بو کيشي‌دن قورخورام.» صنم آغزيني بوزمک‌له، قاش-گؤزونو اويناتماق‌لا، ايکي اللي «کول باشينا» دئمک‌له مشدی عبادی اله سالير و هر ايکيسي اوخويور:
«قوجا کافتار سنه اون بئش ياشي اولان قيز نه گرک،
قورخماييرسان، آخيردا گله باشا کلک؟!»
و بو زامان کي، بيردن مشهور حنا صؤحبتي باشلايير و مشدی عباد دئيير: «ائله کي، حنانين واختي کئچردي، منيم رحمتليک آنامين باشي آغريياردي.» «رحمتليک آنام» سؤزونو ائشيدن کيمي مشدی عبادا گولن خانيم‌لار عادي، احترام علامتي اولاراق آياغا قالخيب، «آللاه رحمت ائله‌سين» دئييرلر. بو چوخ کؤورک بیر صحنه‌دير.
ایکینجی کادر: رستم بئی‌يین ائوينده، مشدی عبادین شرفينه ضیافت تشکیل ائدیلیب. دئمه‌لي، مجليسين شيرين يئري‌دير؛ هامي يئييب-ايچير، کئف اوستونده‌دير. مشدی عباد دا کناردا اَيلشيب چاي ايچير. بيردن موسيقي ديلله‌نير، خواننده اوخوماغا باشلايير. هامي اليني سوفره‌دن چکيب موسيقي‌يه قولاق آسير، خيالا دالير. تکجه «قوچو عسگر»ين نوچه‌سی «بال‌اوغلان» اؤز ايشينده‌دير، يعني قارني‌نين هاييندادير. ايري بير تويوق بودونو قاپيب ديشينه چکن يئرده قوچو عسگر دؤزمور، نصيحت‌آميز بير سرتليک‌له بودو بال‌اوغلانین اليندن دارتيب آتير و اونو دومسوکله‌ييب موسيقيچي‌لري گؤسترير و سؤزسوز دئيير کی، موسیقی چالیناندا تیخمازلار. موسیقی‌نین احترامین ساخلامالیسان.
نمونه گتیردیگیمیز بو ایکی کادردا آذربایجان مدنیتینده «آنا»یا مقدس بیر وارلیق کیمی باخیش و «صنعتکار»ا، «موسیقی»یه حؤرمت آچیق- آیدین اؤزونو گؤستریر. گؤرونور کی، آذربایجان خالقی‌نین معنوی دونیاسیندا بؤیوک حؤرمت‌له دیرلندیریلن «آنا» و «صنعتکار» وارلیق‌لاری گونده‌لیک داورانیشلاریندان داها یوکسک مقامدا یئرلشیر؛ و ائله بو دیرلردیر کی، آذربایجان معنویاتینی زنگینلشدیریر و اونو اوزون عؤمورلو ائدیر.
بونون‌لا یاناشی، هله مشدی عباد دؤرونون گئریچیلیک علامتی اولان بعضی دیرلری‌ده یاشاماقدادیر. بو اوندان ایره‌لی گلیر کی، مشدی عباد و رستم بئی‌لرین دونیا گؤروشو و حیات فلسفه‌سی هله ده یاشاماقدادیر؛ او دؤورون تیپیک نمونه‌لرینه بو گون ده شاهیدیک و بو گون ده او دؤوره مخصوص بیر چوخ مساله‌لرله قارشی قارشییا دورموشوق. هله ده بیر چوخلاری یالنیز اؤز پول‌لاری و مال‌لاری اعتباری ایله ایستک‌لرینی حیاتا کئچیرمگه جان آتیرلار؛ هله ده پول و اونون اؤز صاحبینه بخش ائتدیگی قدرت بیر دیر ساییلیر؛ هله ده گنج قیزلارین ائولنمک و اونلارین اؤز اراده‌لری ایله سئوگیلی سئچیب حیات قورما حاق‌لاری سؤز قونوسودور؛ هله ده بیر چوخ حال‌لاردا اوشاقلیق ایل‌لرینی نورمال باشا وورمایان قیزلار واختیندان تئز و اوشاق ایکن ائولنمک مجبوریتینده‌ قالیرلار؛ هله ده فاناتیزمه دایاناراق رستم بئی‌ین «قیز منیمدیر اؤزوم بیلرم قوجایا وئرم یا جاوانا» سؤزو بیر چوخلاری‌نین دوشونجه‌سینه حاکم کسیلیبدیر.
دوشونورم، گؤره‌سن نه واخت «سرور» و «گولناز» حیاتی بوتون گنج‌لرین سئوگی دونیاسینی تام معنادا بزه‌یه‌جکدیر!

قایناق:
Məşədi İbad mənfi surətdirmi?!
Məşədi İbadın dilimizə düşən məsəlləri
http://modern.az

یک پاسخ

  1. سلاملار دان سونرا ، اوزئیر حاجی بَی اوفون “او اولماسین بو اولسون ( مشدی عیباد ) کمدی موزیکالی اندیشه نو ( ساین اقای یوسف فرزانه ) انتشاراتی طرفیندن بیرنفیس شکلیده چاپ و یاییلیب ماراقلانانلار اونو الده ادیب و فایدالانا بیلرلر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *