ایشیق 1
آذربایجان معلم‌لری و تحصیل مساله‌سی
ایشیق 2

آذربایجان قفه‌خانالاری

ایشیق 3

آذربایجان و مهاجرت مساله‌سی

ایشیق 4
آذربایجان توی‌لاری

حبیب فرشباف
سسلی حئکایه‌لر 03 – بخت ائوينه اوزانان يول – سسلندیرن: کبری میرحسینی 

آسلان خان قوشا بولاق كندی نین آدینـی چكنده، آتلی‎لارین آراسـینا ولوله دوشدو. آصلان خانین بوتون آتلی‎لاری آلـیشانـی یاخـیندان گورمه‎سه‎لرده، اونون ایگیت‎لیگی نین تعریفینی دؤنه- دؤنه ائشیتمیشدیلر. ائله بونون اوچون ده خا‎ن اوتاغـینا گیرجك، آتلی‎لارین آراسـیندا پـیچاپـیچ باشلادی:
– ایه، آلـیشان اولان یـئرده نه تهر قوشا بولاغا گیرمك اولار.
– منیم كی بو سفردن هئچ گؤزوم سو ایچمیر.
– ایه, دئییر آرقالـینـی چاپاراق دوز دیرناغـیندان وورور…
بئله- بئله صحبت‎لرین هامـسـینـی خانـین خبرچیسی، همان گون خانا چاتدیراندا، خان درین خیالا دالدی. اونسوز دا، آســـلان خــان اؤزو آلـــیشانـیــن قورخمازلـیغـیندان واونون آتـیجی‎لـیغـیندان آز چكینمیردی. آنجاق كی دوره كندلرده قوشا بولاق‎دان باشقا هئچ بیر یـئرده اوت- انجر تاپـیلمـیردی. قـیشـین بو توفه- توفونده یاخـین كندلرین بوتون تایالارین، آسلان خان چكیب گتیریب، مال- قاراسـینا یـئدیرتمیشدی.
او گون آخشاما قده‎ر خانـین قلیانـی الیندن یـئره دوشمه‎دی. او، ایكیندی چاغـی آتلی‎لارینـین باشچـی‎سی رحیم‎بیی اؤز اوتاغـینا چاغـیرتدی…
رحیم‎بی خانـین اوتاغـیندان چـیخـیب، گوله- گوله آتلی‎لارین یانـینا قایـیداراق:
«اوشاقلار، حاضـیرلاشـین سوت گونو آخشام قوشا‎بولاغا یولا دوشمه‎لی‎ییك، آلـیشان دا مطلق كندده اولمایاجاق، آرخایـین اولون» دئییب، الینده‎كی قامچیسینـی هاوادا شاققـیلداتدی…
***
هاوا یـنی‎جه ایشـیقلانـیردی، قوشا‎بولاق كندی‎نین قورتاراجاغـیندا ائوی اولان قاسـیم, زیل سبدینی یاپبادان دولدوروب، قالاقدان بایـیرا چـیخدی. او سبدی دالـینا آلـیب، یـئردن قالخماق ایسته‎دیكده بیردن گوزو كندین اوتای‎ دوزلرینده، قارلارین اوستونده بیر قارالتـی‎یا ساتاشدی. قاسـیم گؤزلرینین قاباقلارینا قونان قار دانالارین الینین آرخاسـیلا سیلیب، گوزلرینی دقت‎له قارالتـی‎یا تیكدی. قارالتـی گئت-گئده بویودو، پارچالاندی، قاتارا دوزولموش آتلی‎لار آیدین‎ گورونه‎رك، قاسـیم سبدی یـئره توللایـیب، كوچه یـنیشه چـیغـیرا- چـیغـیرا گوتورولدو.
او، تووشویه- تووشویه بیر قاپی‎نـین قارشـی‎سیندا دایاندی. سونرا یـئردن بیر داش تاپـیب «آلـیشان قاغا یـئی…» باغـیرا- باغـیرا، تاختا قاپـینـی دویشلمه‎یه باشلادی. هومای قاپی‎نـین سسینه یوخودان دیك داشلاندی. او آلـیشانـی اویاتماق ایسته‎ینده، دونن سحر آلـیشانـین قـیشلاق كندینه قوناق گئتدیگنی خاطـیرلادی. بیر آن دوروخدو، سونرا هووله‎سك كالاغایـیسین باشـینا آتـیب، آیاق یالـین حیه‎طه توللاندی. قاپی‎نـین سسینه «آلاباش» زنجیرینی دارتـیب، قـیرماق ایسته‎ییــردی. «كیم سن»- دئیه‎نده، «آتلی‎لار» سؤزوندن باشقا بیر سوز ائشیتمه‎سه‎ده، یویور‎ك اوتاغا قایـیتدی. درین یوخودا اولان اوچ یاشلی قـیزینـی باغرینا باسـیب، بیر آز ائوده فـیرلاندی. نه ائده‎جه‎گینی بیلمیردی. نهایت اوشاغـی چادراسـینا بوكوب، دالـینا چاتدی. سونرا حیط دوواریندان داملارینا دیرماشدی. دامدان داما قاچاراق بیر ائو باجاسـیندان باشـینـی ایچری ساللادی. وار گوجو ایله «اركیناز خالا اوی…» – دئیه باغـیرماغا باشلادی. خالا گوزلرین اووا- اووا حیه‎طه چـیخدی.
هومای : «خالا قوربانـین اولوم، آل بو قـیزی، كنده باسقـین وار»- دئییب كؤرپه‎نی حیه‎طه ساللادی…
دال‎بادال آچـیلان گوللـه‎لر، لای بالای داغلارا یایـیلدی. بوتون كند اهلی یوخودان دیك داشلانـیب، گوللـه‎لرین عكس صداسـینا، سونرا سس‎سیزلیگه قولاق یاتـیردیلار.
«هئچ كسین ائویندن چـیخماغا حاققـی یوخدور» سوزلری، كند اهلی‎نین وحشتینه آرتـیریب، كنده آغـیر بیر سوكوت چوكورتدو.
***
هومای, الینی کندی‎یه اوزالدیب, توفنگی گوتورمک ایسته‎دیکده, اونو تاپا بیلمه‎دی. دئمک آلیشان توفنگی اوزو ایله آپارمیشدی. بئله اولدوقدا, هومای, حیه‎طه چیخیب, کوچه قاپیسینی‎نـین دالینـی مؤحکم برکیتدی. سونرا حیه‎طین بوجاغـیندا دایانـیب، کندین های- کویونه قولاق یاتـیردی. آلاباش, داما ساری هوره‎نده, هومایـین گوزو دامین اوستونده ارکیناز خالانـین خیردا اوغلو, احمده ساتاشدی. او, دامین قـیراغـیندان حیه‎طه اییلیب, تئز- تئز دانـیشماغا باشلادی.
– هومای باجی! آتام دئییر, آتلی‎لار ائولره گیرمیرلر, نایران اولما. اونلار بیر قاتار دوه گتیریبلر, تایالاری آپارسینلار. آنام دئییر, تئز گل «هجر» آغلایـیر.
احمد سوزونو قورتارا- قورتارماز گوزدن ایتدی. هومای ارکیناز خالانـین ائوینه گیر‎نده, سلمان کیشینی گوزلری سئچمه‎ییب, اونو گورمه‎میشدی. او «هجری» اووودوب یـئره قویدوقدان سونرا, بیردن گوزو سلمان کیشی‎یه ساتاشیب, اوتانا- اوتانا اونو سالاملادی. سلمان کیشی آلیشانـین هارا گئتدییینی سوروشاندا, ارکیناز خالا فیکیرلی- فیکیرلی بارماغـینـی دیشله‎ییب, پیچیلدادی: «دئمک شوکور بی آلیشانـی قوناق چاغـیریب! ای دیل- ی قافیل, ایگیده یامان تله قوروبلار».
هومای بیر آه چکیب «عمی, آلیشانـی, نئجه خبر ائتمک اولار؟» سوروشاندا, سلمان کیشی موشتویونو جگر دولوسو سوموروب, توختاق- توختاق سوزه باشلادی:
– قـیزیم, قـیشلاغا بیر منزیل‎لیک یولدور, بو قار کولک ده اورا کیم گئده بیلر؟
هومای «نئجه بی‎آبیـر اولدوق عمی!»- دئیه‎نده, الینی دیزینه چالیـب «آی کهر آت های…» سسله‎دی.
یایـین ایلک آیـی اولسا دا, هله یایلاقدا گؤم- گؤی چمن‎لر یـنی‎جه بوی آتـیردی. قوزولارین سسی قوشلارین سسینه قاریشیـب, آل- الوان چیچکلر, آخان سولارین آهنگی‎له یـیرغالانـیردی. هومای اوبانـین یاخیـنـینداکی بولاقدان میس سیه‎نگینی دولدوراراق, سویون آیناسیـندا حیران- حیران ساچلارینـی سـیر ائدیردی.
بیردن بیر آت کیشنرتی‎سیندن دیسکینیب, دیک آیاغا قالخدی. آتلی آتـیندان ائنیب, سو ایسته‎دیکده, هومای میس کاسانـی دولدوروب اونا توتدو. بو آن هومایـین, ماهو‎ت‎‎ یلینه دوزولموش «قـیپلی گوموش پوللارین»(1) جینگیلتی‎سیندن آت اورکوب, جیلووونو آتلی‎نـین الیندن چیـخاریب, گوتورولدو.
جاوان آتلی نه کی چالیـشدی‎سا, آتـینـی توتا بیلمه‎دی. بونو گؤرن هومای سهنگینی چییینیندن یـئره قویوب, آتـین دالیـجا قاچیـب, گؤزدن ایتدی بیر آزدان او, کهر آتـین بئلینده, آتلی‎نـین یانـینا قایـیداندا, چمن اوسته اوتورموش آلیـشانـین دانـیشماغا دیلی توتمامیشدی…
کهر آتـین, ایلک دفه مینمه‎سی هومایـی سئوگی دونیاسینا چاتدیرسادا, اونون ایکینجی دفه مینمه‎سی, هومایـی قوشا بولاغا اوزانان یول ایله بخت ائوینه چاتدیرمیشدی…
– «آغـیز نه فیکیرده سن ائی … چایـینـی ایچ» دئینده, ارکیناز خالا هومایـی خیال دونیاسیندان آیـیردی. بو آرا سلمان کیشی گئدیب, خبر گتیردی کی, «خانـین آتلی‎لاری خرمنلرده اود یاندیریب, کاباب بیشیرمه‎یه مشغول اولوبلار. بیر نئچه‎سی ‎ده یونجا تایالارینـی سؤکوب, دوه‎لره یوکله‎یـیرلر».
بونو ائشیدن هومای, جلد آیاغا قالخیـب, ائوینه قایـیتدی. او گـون ناهارادک, هومایـین بوغازیندان بیرجه ایستکان چایدان باشقا, هئچ نه کئچمه‎دی. او نه ایشله‎یه بیلیر, نه ده بیر یـئرده دایانا بیلیردی.
«هجر» یوخودا ایچین چکنده, هومای آجیدی:
– آللاه ‎سیزه نهلت ائله‎سین, ناحاق یـئره اوشاغـی دؤیدوم- دئدی. بیر کوهنه یورقانچانـی هجرین اوستونه چکیب, دیک آیاغا قالخدی. بیر آن فیکره دالدی, سونرا فانـیسی یاندیریب, الینه آلـیب, حیه‎طه چیخدی. کوچه قاپیسی‎نـی, آستاجا آچیب, اطرافا باخا- باخا کندین اؤنونده‎کی دره‎یه ساری یویوردو. دره‎یه ائنه‎رک, نئچه دفه یـیخیلسا دا, فانـیسی گویده ساخلایـیب اونو قورودو. او, دره آشاغـی گئدیب, کند یولونون قـیراغـیندا بیر تپه‎نین دالیندا گیزلندی. سویوقدان گویرمیش اللرینی فانـیسین اوستونده ایسیندیردی. اوره‎یی, باشی کسیلمیش تویوق کیمی, سینه‎سینده چابالایـیردی. اوزون سورن آنلار نهایت باشا چاتـیب, قار شپه‎لرین یارا- یارا یاخینلاشان آتلارین آیاق سس‎لری قولاغـینا چاتاراق, قارین اوستونده اوزاندی. آتلی‎لار گلیب بیر- بیر اؤتوشدو. دوه قاتارینـین یوکلری گوروندو. بیر آن دا سوسدو. قاتارین اووسارینـی چکن آتلی, اونون قاباغـیندان ردّ اولاراق, قاباغا سیچرایـیب, بیر آنـین ایچینده فانـیسین نفتـینی دوه‎یه یوکله‎نن قورو یونجالارا سپیب, فانـیسین پیلته‎سی‎له آلـیشدیردی. گئری دونوب دره‎یه توللاندی.
***
هاوا یاواش- یاواش قارالـیردی. قورد قویوندان سئچیلمز اولموشدو. اینسان توپلانـیشیندان سانکی پالچیق داملارین بئلی بوکولوردو. های- کوی سسیندن قولاق توتولوردو. بوتون کند اهلی داملارین اوستوندن آغ- آبباغ قارلارلا اورتولموش داغلارا طرف دقت‎له باخیردیلار. گنج‎لرین بارماقلاری داغ باشینا دیرماشان اود شیریغـینا توشلانمیشدی.
هومای هجری باغرینا باسیب, گؤز یاشلارین سیله- سیله داملاریندان حیه‎طه ائنیردی…

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *