ایشیق 1
آذربایجان معلم‌لری و تحصیل مساله‌سی
ایشیق 2

آذربایجان قفه‌خانالاری

ایشیق 3

آذربایجان و مهاجرت مساله‌سی

ایشیق 4
آذربایجان توی‌لاری

آصلان کيشي
دکتر مرتضي مجدفر

گؤي‌تپه‌ کندينده اولان آت‌لارين ها‌ميسي‌نين قودرتلي قول-قيچي، هم‌ده کيلکه‌لي يال- قويروق‌لاري وار ايدي. اونلار چؤل‌لرده، زمي‌لرده، کندين داش-تورپاقلي کوچه لرينده يئري‌ين زامان، هر بير يئري توز-تورپاق‌لا دولدوراردي‌لار. يئل، ياللاريندا اولان توک‌لري سوووراردي و اونلار قاباغا يورودوکجه‌ آياقلاري‌نين يئري، يئرده کيچک جولالار دوزلدردي.

آصلان کيشي، گؤي‌تپه‌نين ائشيگينده اولوردو. اونون ايندي‌ليکده، آنجاق بير آتي‌دا يوخ‌ايدي. او جاوان ايکن، چوخ وارلي- باشلي، هم‌ده شؤهرتلي‌ايميش. اونون واري اوقده‌ر‌ايميش‌کي هامي اونو بارماق‌لا بير- بيرينه گؤستررميشلر و اوزاقدان اونا حؤرمت ائده‌رک، بؤرک‌لرين باشدان قالديرارميش‌لار. او واختلار، اونون زمي‌لرينده ايگيرمي آت ايشله‌يرميش … اونون بوغدا آنبارلاري باشدان-باشا دولو ايميش… آنجاق ايندي ايسه … خاراب قالميش حيه‌طينده گوندوزلر قونشولارين تويوق- خوروزلاري و گئجه‌لرده چؤلدن قاييدان مال- داوار ايلخي‌لاريندان آيري دوشن قويون- قوزولاري گؤرمک اولوردو.

آصلان کيشي‌نين قاپيسيني، رنگ- روفسوز، قوروموش اوت- علف‌لر آلميشدي. ائله اورادا، قيوراق- دونيا ماليندان آصلان کيشي‌يه قالان زادلاردان بيري- حووصله‌سيز و باش آشاغي دولانماقدا ايدي. او، آصلان کيشي‌نين بوز رنگلي ائششکي‌ايدي.

بوندان ايره‌لي قوجا آصلانين اوره‌يي ييرمي ياشلي اوغلو ايله دؤيونور و قيزيشيردي. او، ايکي ايل بوندان اوول، آصلان دده‌نين قابارلي اللرين سون دفعه اولاراق اؤپدو و بختيني سيناماق اوچون سربازليق سفرينه يوللاندي. آنجاق او، سفردن بير داها گئري دونمه دي.

کئچن ايلين ياي گئجه لري نين بيرينده مشه قيسمت شهردن قاييدان زامان اوز داشقاسيني آصلان کيشي‌نين قاپيسيندا ساخلاياراق اوجادان قيشقيردي:

–    هارداسان آصلان کيشي؟

قوجا کيشي جاواب وئردي:

–    بوردايام ، ايسته ييردين هاردا اولام؟

–    گل بورا، گل نر بالادان خبر گتيرميشم.

قوجانين اوره يي بير لحظه ايشدن داياندي. بير آندا يوزلرله فيکير خياليندان کئچدي.

کؤورلمه‌يه سن عمي… سنين اوچون ياخشي خبريم يوخدو. آخي…ن…ر…با… نه دئييم. آلله نر بالايا رحمت ائله سين، اؤلدو، آزادليق يولوندا، وطني نين يولوندا… روزنامه‌لرده يازديلار: قهرمانلار کيمي دؤيوشدو، قهرمانلار کيمي‌ده اؤلدو.

قوجا، ائوين ييخيق دووارينا داياندي… گوزلري قارالدي… کوهنه ائوي سيلکه‌لندي. بير موددت يئرينده داياناراق ساکيت قالدي. قولاقلاري ويزيلداييردي، دانيشماغا ايسه قادير دئييلدي.

آصلان‌کيشي بو دردلي خبري گتيرن مشه قيسمته نه دئيه‌جه‌ييني بيلميردي. او چوخ تعجب و ديققتله قيسمت کيشي‌نين گؤزلرينه باخيردي. اونلاردا نه آختارماق ايسته‌ييردي؟!

قيسمتين آدي بو ماحالدا اولان کيشي لرين هئچ بيري نين اوستونه قويولماميشدي. آصلان‌کيشي‌نين بيلديييينه گوره بوندان باشقا قيسمت آديندا اولان بير شخص يوخ‌ايدي… شايدده آصلانين اوغلونون اؤلوم خبريني يئتيرمک قيسمتدن سونرا هئچ بير کسه قيسمت اولا بيلمزايميش … آصلان کيشي چوخ زحمتله سوروشدو:

–    دئييرسن اؤلدوردولر قيسمت کيشي؟ کيم منيم اوغلومو اؤلدوروب؟

–    – من بيلميرم. آخي نه دئييم. آنجاق بيليرم کي او اؤلوبدور.

–    هئچ کيمسه بيلمير؟ داها نر بالاني گوره بيلمه‌رم؟

–    او دونيادا آصلان بئي، او دونيادا… اينشاللاه تئزليکله.

–    تئزليکله‌مي؟!

قوجا آصلان الين يوخاري قاوزادي و يوموروقلانميش الي له گؤزلريني سيلدي. مشه قيسمت يولا دوشدو و داشقاسي داشليق خياواندا سسله‌نه- سسله‌نه اوزاقلاشدي.

آصلان کيشي هرزه اوتلارلا دولو اولان حيه‌طينه قاييتدي. او حيه‌طين گوشه‌سينده دوشن، گيلانار شوولري‌ايله توخونان بوغدا سبديني يوخلادي. اونو يئره چيرپدي، سيلکه‌له‌دي … و زمي‌يه ساري يوللاندي. قوجانين باخيشلاري قارانليق افوقلري آراييردي. بير آندا، يورغون گؤزلري‌نين اؤنونده آغاجلار اوينادي و آنبار بوجاغيندا قالان سينيق داشقاسي‌نين تکرلري فيرلاندي … او، زمي‌ده ايدي.

بيغدالار بير هن، بير يوخ بيتميشديلر. حاصيل ائله‌ده ياخشي دئييلدي. يئل بوغدالارين ايچينده کوفولدايان زامان، داها بوغدالار بير- بيرلرينه دؤش وئره‌‌رک، اوينايا بيلميرديلر… آخي اونلاري سوسوزلوق، بير- بيريندن آيري سالميشدي.

آصلان کيشي آغ-آبپاق، قارا بنزر باشيني، ايکي الي‌نين آراسيندا گيزلتميشدي… او ، گئجه‌نين ياري‌لارينا کيمي، ائله اورادا اوتوردو. او فيکره دالميشدي:

– “بو دردلي- ماتملي دونيادا داها منه نه قالميشدير؟ منيم سوفره‌مه چؤره‌ک قويان اولاجاقمي؟ سؤنموش سويوق اوجاغيمي يانديران وارمي؟
قوجا، آي‌گؤيون آراسيندا ياييلان زامان، اؤزونه گلدي… سرين يئل اسيردي. اونون اوزونو سرين يئل اوخشايان زامان ، بوينوندا ايستي بير نفس حس ائتدي و اوزونو چئويردي. ايکي بؤيوک قومرآل گؤز، ان کدر و عشقله اونا باخماقدا‌يديلار. او گؤزلر قيوراغين گؤزل گؤزلري ايدي.

***

صاباحيسي گون، آصلان کيشي، شهره گئده‌ن شوشا جاده‌نين قيراغيندا گئتمکده‌ايدي. گؤزلري قان چاناغي کيمي ايدي. بؤرکو باشينا آغيرليق ائديردي. قيوراغين جلووو‌ ايسه اونون الينده ايدي. قيوراغين يوکو، ايکي تاي بوغدا‌يدي …

يولون اوستونده ايکي کيشي ايشلمکده‌ ايديلر. اونلارين بيري، الينده‌کي بئليني يئره ووراراق، اونا سؤيکه‌نرکن، دئدي :

– آصلان کيشي، ياخشي يول اولا، هارا بئله؟ نه يوکله‌ييبسن؟

– بوغدادير، شهره آپاريرام …

قوجا آصلان، بوغدالارين ساتاندان سونرا، بير آز آيين-اويون آلاراق، کنده قاييتدي. داها او، قيشي قارشيلايا بيلردي.
قيش کئچدي و اوزو قاراليق کؤموره قالدي. آنجاق بوغدالار، بو ايل يايي، بير داها حاصيل وئرمه‌دي… ائله بيل‌کي زميلري اودلاييب‌لار. آصلان کيشي يايين اورتانجي آييندان، قيشيني، نئجه پولسوز، چؤره‌کسيز، اودونسوز کئچيرتمه‌ييني دوشونوردو، او نئجه پول الده ائتمه‌لي ايدي؟ بير ال پاراسي چؤره‌يي اولسا، يئتر… آنجاق هارادان؟ قوجا دوشوندو: “مئشه‌دن ساتيش اوچون، اودون ييغسين؟” آنجاق پالتارلاري‌نين جيريق اولماسي يادينا گلدي، “او پالتارلارلا سويوق قاباغيندا دايانماق اولماز”. يئنه‌ده دوشوندو: “اونلاري ياماسين …” و “اگر ياماسا، حتما چوخ ياشايارلار…” و بير چوخ فيکيرلر، آنجاق اصلا تصميم توتا بيلمه‌دي.

***

سويوق يئللر کوفولداماغا باشلادي و کند‌ده اولان گيلانار آغاجلاري‌نين يارپاقلاري تؤکولمه‌يه. پاييزين شنبه گونلري‌نين بيري‌ايدي. آصلان کيشي، قيوراقلا، شهره ساري يولا دوشدو. کندليلر فکره دالديلار: او شهر‌ده، نه‌ائده بيلر… ساتيش اوچون بير شئي، آلماق اوچون بير پول… نه‌يي واردير؟ گؤي تپه‌ده هاي دوشدو :

– آصلان کيشي دلي اولوب …
– آصلان عمي، داغلارا گئدير …
– آصلان بئي‌ين عقلي چاشيب …
– اوغلونون غمي باشينا ووروب …
– ديزه چؤکدو …
– آه روزگار …

گؤي‌تپه‌لي‌لر، گوندوزکو هاي-کويون يورغونو اولاراق، درين يوخويا گئتميشديلر. گئجه ياريسي، آصلان کيشي گلدي، اؤزوده تک. داها قيوراق اونونلا دئييلدي. او قيوراغي ساتميشدي. پولونو ايسه، بئلينه باغلايان قورشاغين آراسيندا گيزلتميشدي.

آصلان کيشي ائوينه گيردي. اويان-بويانا گئتدي … داياندي … ائشييه باخدي و سؤنوک بوخاري‌نين قيراغيندا فيکره دالاراق، دوردو. آز مدتدن سونرا ائشييه گئتدي.

پاييزين سويوق يئلي اينسانين سوموکلرينه قده‌ر ايشله‌ييردي. آصلان کيشي قارانليقدا پيه‌يه ساري دوزللندي و اورادا قيوراغي باغلايان آخيرين آلتيني يوخلادي.

– گؤروممو سحره قده‌ر آرپا وار؟

بيردن اؤزونه گلدي. ائله بيل يوخودان آييلميشدي. تک لييين قورخوسو جانينا دوشدو. هر بير يئره باخدي. هريان ساکت ايدي. قيوراغين ساتماسيندا اشتباه ائتديييني آنلادي. نربالادان سونرا، ان ده‌يرلي زادي اليندن گئتميشدي.

آصلان کيشي کندين کوچه‌لرينده اولان لوت گيلانار آغاجلارينا باخاراق، بئلينه باغلايان قورشاغي آچدي و اونلارين آراسيندا اولان پوللاري ائشييه چيخارتدي. اسکناسلاري لمس ائتدي: بو کاغاذلار منيم درديمه ده‌يه بيلمز …

مؤحکم بير يئل اسدي … و پوللاري اونون اليندن قالديردي و شيرين يوخودا قويلانميش کندين اوستونه سپه‌له‌دي.

2 پاسخ

  1. جناب استاد مجدفر
    اللریز آغریماسین؛ الله سیزین کیمی عزیزلرین کولگه سین و نفسین گوزل دیلیمیز و دیاریمیزدان آلماسین.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *