اوخوماق زامانی: 4 دقیقه

اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در twitter
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در email
چئویرن: ایشیق
ترجمه: ایشیق
ایشیق
00:00
00:00

بو یازی‌نین سس فایلی هله حاضیرلانماییبدیر. بو یازی‌نی اؤز سسینیزله اوخویوب بیزه گؤندره بیلرسینیز.

cəlil
ملانصرالدینچی‌لر
رحیم ولی‌زاده

هفته‎لیک نشر اولونونان ملانصرالدین ژورنالی‎نین بیرینجی نومره‎سی 1906نجی ایل آپریل آیی‎نین 7‌سینده تیفلیس شهرینده چاپ اولونموشدور. ملانصرالدین ژورنالی 1906- 1918 ایل‎لرده تیفلیس شهرینده، 1920 نجی ایلده تبریز شهرینده و 1922- 1931 نجی ایل‎لرده باکی شهرینده نشر اولونوبدور.

ملانصرالدین ژورنالی‎نین ناشری جلیل محمد ‌قلیزاده اولوٍب. جمعا” 25 ایل نشر دؤرونده 340 نومره تیفلیسده، 8 نومره تبریزده، 400 نومره باکی شهرینده نشر اولونموشدور. مترقی ایده‌یالارین جارچیسی اولان ملانصرالدین ژورنالی، زحمتکش خلق و دموکراتیا جبهه‎سینده دایانیب آزادلیق دوشمن‎لرینی، روسیه تزار مطلقیتینی و خان‎لارین، بؤیوک مولکدار آقالارین و امپریالیزمین مستعمره‌چیلیک و خلق‎لرین دالی قالماق سیاستینی افشا ائدیب، آمانسیز تنقید آتشینه توتوردو، معارف و مدنیٌت ترقیسی، قادین‎لارین اینسانی حقوقا مالیک اولمالاری و آذربایجان دیلی‎نین انکشافی و صافلیغی اوغروندا آردیجیل موباریزه آپاریردی.

کسگین و جسارتلی تنقیدی یازیلارینا «آجی حقیقت‎لری» یازدیغینا، دائیم توقیف‎لره و تعقیب‎لره معروض اولان ژورنالین نشری تزار حکومتی‌نین سانسورچیلاری طرفیندن دفعه‎لرله توقیف اولونوب، نشری دایاندیریلمیش، بیر سیرا نومره‎لری مصادره اولموش و ژورنالین مدیری جلیل محمد قلیزاده بیر نئچه دفعه محکمه مسئولیتینه جلب ائدیلیب، جریمه اولونموشدور. آمما بوٍتوٍن تعقیب و فشارلارا باخمایاراق ملانصرالدین ژورنالی‎نین حاق سسی چوخ کئچمه‎دن قافقازین حدودلاریندان آشیب، روسیه و بوتون یاخین و اورتا شرقده ائشیدیلمیشدیر. ژورنالین اورتا آسیادا کریمده، روسیه‎ده« تاتارلارین یاشادیغی شهر» تیفلیسده، یرواندا، کازان‎دا، هشترخاندا، تبریزده، تهران‎دا، ارضرومدا، استانبول، قاهره، بمبئی، کلکته و سایر شهرلرده چوخلو اوخوجولاری وارایدی. جنوبی آذربایجان و مشروطه انقلابیندا ایران خلقی‎نین، ستارخان، باقرخان، خیابانی‎ کیمی آزادلیق مجاهدلری‎نین رهبرلیگی‎ایله آپاریلان فداکار موباریزه‎سی حاققیندا ملانصرالدین ژورنالی‎نین یازیلاری و کاریکاتورلاری یوکسک انسان سئوه‌ر و هم‎رأی‎لیک نمونه‎لری‎ایدی.

میرزا علی‎اکبر صابرین ملانصرالدین ژورنالیندا ایران آزادیخواه مشروطه‎چیلری‎نین حاققیندا یازدیغی شعرلر و ستارخانا حصر ائتدیگی شعری ایران مشروطه انقلابینا بیر اوردودان آرتیق خدمت ائتمیشدیر.

ژورنال توقیف اولونان ایل لرده ملانصرالدینچی‌لر عمومیتله اونون کاریکاتوریست و یازیچیلاری اؤز مدنی و ژورنالیستی فعالیت‎لریندن ال چکمه‎ییب، ملانصرالدین ژورنالی‎نین کسگین و آردیجیل موباریزه‎سینی باکیدا نشر اولونان سایر ساتیریک ژورنال لاردا، جبهه‎دن جبهه‌یه کئچه‌رک حقیقتی بیان ائده‌ن قلملری‎ایله موباریزه‎لرینی ادامه وئریردیلر. ملانصرالدین ژورنالی‌نین یورولماز و موباریز قلم صاحب‎لری، عمومیتله ملانصرالدینچی‌لر زامانین بو گرگین دؤره‎لرینده، جلیل محمدقلیزاده، میرزاعلی اکبر صابر، حقوئردیف، محمد سعید اوردوبادی، اوزئیر حاجی‌بیگوف، غمگسار، علی راضی، عمر فاییق نعمان‌زاده، قربانعلی شریف، مشهدی حبیب زینالوف، علی محزون، مجیری، سلمان ممتاز، فریدون‎بگ کؤچرلی، علی نظمی، میرزا محمد آخوندوف و کاریکاتوریست عظیم عظیم‎زاده و سایر ملانصرالدین ژورنالی‎نین امکداشلاری. ملانصرالدین ژورنالی‎نین توقیف اولان دؤرلرینده مطبوعاتی فعالیت‎لرینی دایاندیرماییب آردیجیل باکیدا نشر اولونان طنز روزنامه‎لرده اؤز فعالیت‎لرینه ادامه وئریردیلر.

ملانصرالدین ژورنالیندا و سونرالار ساتیریک ژورنال‎لاردا ملانصرالدینچی‌لر اؤز انسانی و اجتماعی وظیفه‎لرینده فعالیت ائدرکن، آیری- آیری تخلص‎لرله، لاغلاغی، ملاعمی، جیرجیراما، موز آلان دلی، هردم خیال، هوپ- هوپ، سیژیم قلی، کئف‎سیز، خورتدان، دارانی چاتلاق، جووللاغی و آیر- آیری امضالارلا ثمره‎لی قلم موباریزه‎لرینی داوام ائتدیریردیلر.

بئله دوشونورم ملانصرالدین ژورنالی‎نین توقیف اولونان دؤره‎لرینده نشر اولونان طنز ژورنال‎لارین بیر نئچه‎لری‎نین آدینی چکمک اوخوجولار اوچون ماراقلی اولار:

  • بهلول طنز ژورنالی «بهلول داننده‎نین آدیندان ایلهام آلیب» 1910 نجی ایلین مای آیین‎دا، باکی شهرینده 9 نومره نشر اولدوقدان سونرا توقیف اولونور.
  • زنبور طنز ژورنالی 1909 نجی ایلین مارس آیین‎دا نشره باشلاییب، 1910 نجی ایلین اکتبر آیین دا توقیف اولونور.
  • مرآت «ایستک» «موراد» طنز ژورنالی 1909 نجی ایلین اورتالاریندا نشر اولماغا باشلاییب، اوچ (3) آی مدتینده 13 نومره نشر اولدوقدان سونرا توقیف اولونور.
  • آری طنز ژورنالی 1910 نجی ایل دسامبر آیی‎نین 18 یندن 1911 ایلی‎نین مارس آیی‎نین 12 تاریخینده باکی شهرینده نشر اولدوقدان سونرا توقیف اولونور.
  • کل‌نیت طنز ژورنالی‎نین امکداش‎لاری ملانصرالدین عنعنه‎لرینه صادیق قالمیش ساتیریک اورگان‎لاردان بیریدیر. «کل نیت» ژورنالی 1912 و 1913 نجی ایل‎لرده نشر اولونموش، 1913 نجی ایلین اول‎لرینده توقیف اولونموشدور.
  • لکلک طنز ژورنالی 1914 نجی ایلده یروان شهرینده نشره باشلامیشدیر. لک لک طنز ژورنالی جمعا” 12 نومره نشر اولدوقدان سونرا نشرینی دایاندیرمیشدیر. لک لک ژورنالی ملانصرالدین‌چی‌لرین فعالیت‎لری نتیجه‎سینده نشر اولوب و ملانصرالدین یولونو داوام ائتدیرمیشدیلر.
  • طوطی طنز ژورنالی، ملانصرالدین ژورنالی مستثنا اولماقلا، آذربایجان ساتیریک ژورنال‎لاریندان عؤمورو نیسبتن اوزون اولانی‌دیر. طوطی ژورنالی 1914 نجی ایلین آخیرلاریندان 1917 ایله قده‎ر باکی شهرینده نشر اولونوردو. ژورنالدا یئنه‎ده ملانصرالدینچی‌لرین قلم صاحیب‎لری او جومله‎دن، جعفر بنیادزاده، محمد سعید اوردوبادی، سیدحسین، میربالا قدش «قارداش»، جبار عسگرزاده، علی محزون، علی راضی، شمعچی، عظیم عظیم‎زاده، ممتاز، علی واحد، علی نظمی، عمومیتله ملانصرالدین ژورنالی‎نین یازیچی‎لاری‎نین گؤزه چارپار فعالیتی اولموشدور. طوطی ساتیریک ژورنالی 1915 ایلده 45 نومره، 1916 نجی ایلده 46 نومره 1917 نجی ایلین ژوئیه آیینا قده‎ر 21 نومره نشر ائدیلمیش و 1917 نجی ایلین ژوئیه آیین‎دا ژورنالین نشری دایاندیریلمیشدیر.
  • بابا امیری طنز ژورنالی 1915 نجی ایل‎لرده نشر ائدیلیر «بابای امیری» ژورنالی نشر ائتدیگی ادبی، اجتماعی مسئله‎لر ملانصرالدینچی‌لرین فعالیتینده‎کی آردیجیل موضوع مختلف‎لیگی دقتی چلب ائدیر. «بابای امیری» ژورنالینی العباس مزنب مطلب‎زاده مدیریتی ایله نشر اولوندو. ژورنالین صاحب امتیازی العباس مذنیبین قارداشی ابوالفضل مطلب‎زاده‎ایدی. ژوزنالدا فعال چالیشان ساتیرا یازان ملانصرالدینچی‌لردن، مذنب، علی نظمی، محمد سعید اوردوبادی، جعفر جبارلی، عباس صحت، عباس‎زاده، همت یصیر، قاسیموف، عسگرزاده، علی واحد، امین مطلب‎زاده، عظیم عظیم‎‎زاده و باشقا ملانصرالدینچی‌لر موباریز قلم‎لرینی اجتماعی عدالت اوغروندا ادامه وئره‎رک سنگردن سنگره کئچه‎رک زحمتکش خلقلرین اجتماعی و سیاسی شعورونو آرتیرماق اوچون ژورنالیستی موباریزه‎لرینه ادامه وئریردیلر.

ملانصرالدینچی‌لر یورولماز عسگرکیمی انسانی وظیفه‎لرینی خلق سعادتی اوغروندا باشلادیقلاری موباریزه‎نی غلبه گونونه قده‎ر یورولمادان آردیجیل ادامه وئریب، بونونلا بئله ابدی اولاراق آدلارینی تاریخین قیزیل صحیفه‎لرینده ثبت ائدیبلر.

سون

*ملانصرالدین کیمدیر؟

یاخین و اورتا شرقده فولکولور تمثیلچیسی، بیر سیرا تورک دیللی خلق‎لرین فولکولوریندا مشترک ادبی ابراز و بعضی تحقیقاتچیلار، «خصوصیله تورک تحقیقاتچیلاری» ملانصرالدین‎نین تاریخی شخصیت اولدوغونو ثبوت ائتمه‎یه چالیشمیشلار. آذربایجان عالیم‎لریده اونو خلق یارادیجیلیغی‎نین عمومی‎لشدیرمیش کیملیک اوبرازی‎کیمی تحقیق ائتمیشلر. آذربایجان لطیفه‎لری‎نین باش قهرمانی ملانصرالدین غصبکارلاری، ظالیم حاکیم‎لری و خلقی آلدادان‎لاری اجتماعی و معنوی حیاتداکی عیبه‎جرلیک‎لری افشاء‌ ائده‌ن، دونیا گؤرموش، بیلیک‎لی، حاضیر جاواب، عدالت پرور و مودریک بیر قوجا تمثیلینده خلقه تانیتدیریر. ملانصرالدین‎نین حاقیندا چوخلو ادبی اثرلر یازیلمیش و بدیعی فیلم‎لر چکیلیب‎دیر. ملانصرالدین ژورنالی‎نین آدی او بؤیوٍک اجتماعی شخصیتین آدیندان گؤتوٍروٍلموٍشدوٍر.(رحیم‎زاده)

اشتراک گذاری در print
چاپ

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *