آیا قبر زینب پاشا، شیر زن دلاور تاریخ معاصر ایران ، در قبرستان تاریخی محله عموزین الدین تبریز قرار دارد؟
زینب پاشا این شیر زن تاریخ معاصر ایران ،بر اساس تمامی منابع معتبر در محله عموزینالدین شهر تبریز متولد شد و در این محله رشد یافت و مرکز مبارزات وی نیز در این محله قدیمی شهر تبریز قرار داشت و می توان گفت همه منابع در این زمینه متفقالقول هستند…. همچنین شرح حال و مبارزات وی نیز در منابع مختلف ذکر شده و در دسترس است . در این یادداشت بنا به درخواست برخی دوستان و علاقمندان زینب پاشا ، در نظر داریم در حد توان در مورد محل دفن این شیر زن دلاور آذربایجان، مطالبی ذکر نماییم ، باشد که مفید اهل علم باشد.
براساس برخی نقل قولها و روایات ، گویا زینب پاشا در اواخر عمر و در سفر کربلا در این شهر وفات یافته ودر همانجا نیز در خاک آرمیده است ،اینجانب نیز در کتاب «زینب پاشا» که چاپ اول آن در سال 1388انتشار یافت، همین روایت را ذکر کرده بودم .
بنگرید :(زینب پاشا ،۱۳۸۸،ص131،انتشارات اختر تبریز)
این درحالیست که بعد از انتشار کتاب زینب پاشا، برخی دیگر از مطلعین و معمرین محله عموزینالدین و همچنین برخی بستگان زینب پاشا که در این محله سکونت دارند..در گفتگوهایی که با اینجانب داشتند ،احتمال اینکه بعد از وفات زینب پاشا ، پیکر ایشان در همین محله عموزین الدین و قبرستان تاریخی آن دفن شده باشد را با اینجانب در میان گذاشتند، با توجه به اهمیت موضوع در طی چندین سال نگارنده این سطور ، موضوع مذکور را مورد توجه جدی قرار داده ودر مورد آن شروع به تحقیقات میدانی جدید نمودم ،این در حالی بود که موضوع رساله دکتری اینجانب نیز که در گروه تاریخ دانشگاه تبریز در جریان بود راجع به «تاریخ اجتماعی زنان تبریز در دوره قاجار»بود و در بخش هایی از این پژوهش هم مطالبی در مورد زینب پاشا و فعالیت های وی مورد بررسی دوباره قرار گرفته بود.گفتنی است که نگارنده این سطور در مورخه 6دی ماه 1402از رساله دکتری خود در گروه تاریخ دانشگاه تبریز دفاع نمودم، در این قسمت مطالبی را که در این مورد در رساله خود نوشتهام، عیناً می آورم:
«…محل قبر زینب پاشا از دو حال خارج نیست یا در کربلا قرار دارد که فعلا مکان آن نامعلوم است و یا براساس گفته …برخی مطلعین دیگر در قسمت قدیمی گورستان تاریخی محله عموزینالدین تبریز بوده که متاسفانه این قسمت از قبرستان تاریخی در دوره پهلوی دوم تخریب گردیده و در محل آن دبستان بهار در سال 1330شمسی تأسیس گردیده است».
بنگرید: «رضازاد عموزینالدینی،مجید،(۱۴۰۲)، تاریخ اجتماعی زنان تبریز در دوره قاجار، به راهنمایی دکتر محمد سلماسی زاده، [استادان مشاور دکتر عباس قدیمی قیداری و دکتر پاشا زاده]،رساله دکتری، رشته تاریخ ،دانشگاه تبریز ،پاورقی صفحه ۹۹»
لازم به ذکر است که موقعیت دقیق قبرستان تاریخی محله عموزینالدین در «نقشه دارالسلطنه تبریز» که در سال 1297قمری و در زمان سلطنت ناصرالدین شاه قاجار تهیه شده، قابل رویت است. این قبرستان یک غسالخانه تاریخی هم داشت که در تیرماه 1384به شماره 11979در فهرست آثار ملی ایران ثبت گردیده بود که متاسفانه در ۶ مردادماه سال 1403شمسی تخریب گردید.
در مورد احتمال تدفین زینب پاشا در قبرستان تاریخی عموزینالدین در مجله «صبح تبریز»نیز آمده است:«…با توجه به اینکه زینب پاشا ،شیر زن تبریزی، از اهالی محله عموزینالدین بوده …به نظر برخی افراد مطلع، قبر وی نیز احتمالا در این قبرستان است.».
بنگرید:«مجله صبح تبریز،دور جدید ،شماره ۲۲ ، بهار ۱۴۰۳،(گذری بر گورستان اجداد زینب پاشا …گورستان فراموش شده قاجاری)،ص41»
با توجه به مطالب مذکور امید است که مسئولین میراث فرهنگی مرکز تبریز و یا شهرداری تبریز توجه ویژهای به این مسئله نموده و مقبره و یادبودی برای زینب پاشا در محل فعلی قبرستان تاریخی محله عموزین الدین ایجاد نمایند.
