اوخوماق زامانی: 2 دقیقه

اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در twitter
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در email
چئویرن: ایشیق
ترجمه: ایشیق
ایشیق
00:00
00:00

بو یازی‌نین سس فایلی هله حاضیرلانماییبدیر. بو یازی‌نی اؤز سسینیزله اوخویوب بیزه گؤندره بیلرسینیز.

firooz
هانسی دوغرودور «چیلپاق»، یوخسا «چیپلاق»؟
دوقتور فیروز رفاهی

دیلیمیزین اینجه‌لیکلری ماراق دوغوردور. اونلاردان بیرینی آشاغیدا سیزه تقدیم ائدیرم:
بیز هردن بونلاردان بیرینی ائشیدیریک. گؤره‌سن بونلاردان ‏هانسی دوغرو، هانسی یالنیشدیر؟ بلکه أن راحاتجاسی بودور ‏کی، بیر سؤزلویو آچیب اورایا گؤز گزدیرک. آنجاق بو پارچا ‏یازینی اوخوماقدا یارار وار.
دیلیمیزده ایکی سؤز وار کی، ‏بونلار  بیر- بیرینه اوخشاییر. بیری «ساپلاق» او بیری ده «چیلپاق». ‏اؤنجه «ساپلاغ»ین ائتیمولوژیسینه باخاق:
بو سؤز ایکی حیصه‌دن ‏عیبارتدیر: ساپ+ لاق (ساپ ایسیم+ یئر بیلدیرن شکیلچی). ‏چوخ سؤزلر وار کی، بونا اوخشاردیر: چایلاق، … و س. دئمک ‏بو سؤزون هیچ بیر چاتمامازلیغی یوخدور. ایندی گلین چیلپاق ‏سؤزونون آناتومیسینه باخاق. أیر اونو پارچالاساق اولار: چیل+ ‏پاق (بیزیم پاق قورولوشلو بیر شکیلچیمیز یوخدور). آنجاق پاق ‏ایله بیتن سؤزلریمیز وار. مثلن پاپاق، یاپاق، قاپاق، تورپاق، ‏یارپاق و نهایت چیلپاق). بونلارین هامیسی (یارپاق و تورپاق‌‏دان باشقا اونلارین آراشدیرماسی باشقادیر)، فعل+ آق ترکیبیندن ‏یارانیبدیر؛ اونلارین کؤکو یاپ! ، قاپ! ، پاپ ! فعلین أمر ‏فورماسیدیر. دئمک -اق فعلدن ایسیم یارادان بیر شکیلچیدیر.
ایندی گلگ ایکینجی بؤلمه‌یه.  «چیلپاق» سؤزو یا چیلپ+ اق ، یا ‏دا چیل+پاق اولمالیدیر. بیرینجیسی ، من بیله‌سی دیلیمیزده ‏چیلپ! معنادا بیر فعل یوخدور ، اوندا او چیل+پاق اولمالیدیر. ‏بئله فیکره راضی اولساق، اوندا چیل- ترکیبلی بیر فعلیمیز ‏اولمالیدیر. سؤزلوکلریمیزده «چیلغین» قورولوشلو بیر ‏سؤزوموز وار کی، اونون ائتیمولوژیسینده چیل+غین ترکیبینی ‏گؤروروک. آمما چیل فعل دئییل. ایندی باشقا طرفدن بو سؤزه ‏‏(چیلپاق) یاناشاق. أیر چیرپاق دوغرو اولسا ، اوندا اونون دا ‏ائتیمولوژیسینده چیرپ+ اق اولمالیدیر. بیزیم چیرپماق دئییه بیر ‏فعلیمیز وار کی، معناسی تمیزلمک و سیلمکدیر. اونون کؤکؤ ‏چیرپ! اولور. چیلپاق سؤزونون معناسیندا منطقی معنا باخیمدان ‏تمیزلمک – آری ائتمک اوچون چیخارتماق معنالاری وار.
یوخاریداکیلاری نظره آلاندا، بیزیم غلط بیر فورمانی یعنی ‏چیپلاق عوضینه چیلپاق سؤزونون دیلیمیزده اوتورماسینی ‏گؤروروک. ایندی بو فعلی بیرلشدیریرم یارپاق و تورپاق ‏سؤزلرینه. بیلیریک کی، بعضی لهجه‌لرده بو سؤزلری توپراق ‏و پاپراق (اورمو طرفلرینده) کیمی ایشله‌دیرلر. بورادا ‏یئر دئییشمه حادیثه‌سی باش وئریبدیر. یعنی رپ ˂ پ ر ‏اولوبدور. بو سؤزلر بوگون یالنیش اولاراق تورکییه واریانتیندا ‏توپراق و یاپراق اولاراق ایله نیلیر کی، بو دا سهودیر. بو ‏سؤزده باش وئرن ایکینجی حادیثه  ر˂ل عوضلنمه حادیثه ‌سیدیر. «ر» سسین «ل» سی ایله عوضلنمه‌سی تورک دیللرینده ‏گئنیش  یاییلمیش بیر حالدیر.
یوخاریداکی یورومدان بئله آیدین اولور کی، چیرپاق سؤزونو ‏‏(بعضی لهجه‌لرده ائله بئله ایشلنیلیر) بیز سهو اولاراق چیلپاق ‏کیمی ایشله‌دیریک. بو سؤز استاندارد دیلیمیزه بئله یئرلشیبدیر و ‏بلکه ده اونو دئییشمه‌یه  گره‌ک یوخدور.  ‏

اشتراک گذاری در print
چاپ

2 پاسخ

  1. سایقین فیروز بگین گؤروشونه ترس اولاراق من ده قاتیلماق ایسترم.
    آذربایجان تورکچه سی و تورکیه تورکچه لرینی قارشیلاشدیرارساق، آذربایچان تورکچه سینده “حرف” دگیشمه مسئله سی بعضی دوروملاردا گؤرونمکده-دیر. بو دا اوزون بیر زامان دیلیمیزین شفاهی دورومدا یاشام سورمه سی و “حرف” دگیشیمی نین آغیرلیق باسماسی ایله ایضاح ائدیلمه لیدیر. اؤرنک اولاراق
    تورپاق: پوپراق.
    کؤرپو: کؤپرو
    چیلپاق: چیپلاق ….
    چیپلاق کلمه سی چیپلاماق اگلمی و فعلی ایله ایضاح ائدیلمه لیدیر. هر هانکی بیر آغاجین قول بوداغینی چیپماق (بعضی آغیزلاردا چیرپماق) ایله اونو لوتلمیش دوروما دوشورمک. یازلاق > یازلاماق (یازدا اوتلاق یئری ائتمک)؛ قیشلاق > قیشلاماق (قیش اوچون اوتلاق یئری ائتمک)؛ دئمک، کلمه نین کؤکونده “چیپماق” فعلی نین اکی دورماق اوزره-دیر. چیپ-لاق. چات-لاق.
    آدلارا آرتیریلمیش -لاق اکی داها دا یایقیندیر. اوت-لاق، دوز-لاق.
    بوز-لاق. دوز-لاق.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *