گورشاد1
کند اهلی، گؤزلهنیلمهین بیر واختدا، یایین اورتاسیندا یاغیشا-سئله یاخالانمیشدیلار. گئجهدن سحره کیمی پادار یاغمیشدی. شیرراتانلار2 شیر-شیر آخمیشدیلار. گئت- گئده نوودانلارین باجالاری چؤر-چوبدن توتولموشدو. داملاردا جامالانان سولار، پالچیق دووارلارین سوواغینی سیییره-سیییره کوچه- باجایا آخیتمیشدی.
سحره یاخین، سئل کندین بو باشیندان گیریب اؤنونه گلهنی داغیدا-داغیدا او بیری باشیندان چیخمیشدی. سئل کندین باغرینداکی چایین کؤرپوسوندن آشیب-داشیب، کؤرپونو داغیتمیشدی. قیریلان کؤرپو، یئنه کندی اوتای-بوتایا بؤلموشدو.
ائولردن، پهیهلردن ییخیلیب داغیلانی اولماسا دا، هریان لیغلی سویوایله دولوب زیغا بَلَنمیشدی. کوچه- باجا دیزه کیمی پالچیق ایدی. کند اهلینین هر زادی تپ-چئویر اولموشدو، قورخودان ائودن ائشیگه چیخا بیلمیردیلر. گئجهنی بیر تَهَر سحر ائلهمیشدیلر.
ایندیسه سئل-یاغیشدان نئچه ساعات کئچسهده کندین اورتاسیندان آخان چای هوژموایله آخماقدادیر. کؤرپودن بیرزاد گؤرونمور. گون اورتا اذانینا آز-ماز قالسادا کندین باشینا چؤکن قارامتیل بولودلارین کؤلگهسی کندی آلاقارانلیغا بَلَییب، گاهدان دا ایلدیریم شاخیب گؤی شاققیلداییر، کندین هاواسی آدامین سیتقین سیییریر. کندلیلر بالا-بالا ائولریندن چیخا-چیخدادیرلار، هره اؤز چولون، حئیوانین سودان چیخارماغا چالیشیر.
توراب تلهسیک آچیق قاپیلارا دؤنوب باخمادان سوووشوب گئدیر. یئیین گئتمهیه چالیشیرسا دا زیغ- پالچیقدان گئدهبیلمیر.گاهدان دایانیب چکمهلرین چیخاردیب سویونو بوشالدیب بیرده گئییب یولا دوشور. میرحمزه تورابی گؤرن کیمی، هایلاییر:
«آیتوراب- آیتوراب هارا گئدئیسن؟ بالا، قاغاوی قویلادیز؟»
توراب دؤنوب، باخمادان دئییر:
«یووو هله، گئدیرم میردَشیر دالیسینجا.»
چشمه باشینا چاتدیغیندا دؤنوب باخیر چایین اوتایندا قالان مسجیدله میردشیر خانایا. مسجیدین کیپ باغلانمیش قاپی- پئنجرهسین گؤرنده دریندن آه چکیر! سانکی دونن ایدی معلیمین سؤزونو قاغاسینا چاتدیرمیشدی.
« قاغا، آمعللیم دئیر قاباخ قیشا گئدیر دهدهلریزه دئیین اَل توتسونلار مدرسهنین قاپی- پئنجرهسینه باخدیراخ.»
«اوغول بوشلا مدرسه نه دردیمه دَیهجئح. نَظَریم وار الله دییهن اولسا مچیدین قاپی- پئنجرهسینه باخدیرام هم دیریلیییمیزده ایشیمیزه گلیر هم ده اؤلنده. اؤلوموزون نامازینی، تعزیهسینی اوردا سوووروق. مچید اولان یئرده مدرسهیه خش قویماخ گوناهدی.»
توراب آچیلان قاپینین جیریلتیسینا دؤنوب باخیر، دهدهسینین دوستو میردشیر لطفاللهی گورور. یئیین اونا ساری گئدیر: «آی عمی- آینیفتی عمی اَیَخ ساخلا»
لطفالله دایانیب باخیر تورابین حوزونلو اوزونه.
«عمی سَنی آد وئررم اللهها گل بیزیم دادیمیزا چات، دونن گئجهدن قاغامین جنازهسی یئرده قالیب شیشیب. اییلنمهدن گَل اونون غوسلون وئر قویلایاخ.»
«ایشه باخ اِی! بالا بو های- هایدا نئجه گلیم؟ اوغلان قورخوسوننان مال داواری چؤلده بوراخیب قاچیب کنده، گئدیرم اولارین دالینجا»
لطفالله چوله ساری یولا دوشور. اوزاقلاشمامیش آرخاسینا دؤنوب دئییر:
«توتاخ من گَلدیم یویوم» الی ایله چایی گؤسترهرک دئییر:
«باخ گؤر میردشیر خانایا بو چایدان کئچمهی اولار؟»
توراب لطفاللهین بارماغینداکی عقیق اوزوکدن گؤزونو آلا بیلمهدیگیندن گورستدیگی یئره باخماییر.
«بئله واخلار یوماساز دا اولار تیمم وئرین تاپشیرین تورپاغا.» لطفالله دئییب چؤله ساری یولا دوشور. گئده- گئده ده دئیینیر:
«قودوغون سؤزونه باخ! دئییر هرزادیوی الله آمانینا قوی گه دهدهمی یو، اَده دهدوون دیریسینن نه خئیر گوردوخ کی اؤلوسونن ده گؤرهخ، نئچه یول بورج ایستهدیم وئرمهدی.»
توراب اونون دئیینمهسینی اؤزونه آلمادان دئییر:
«آی عمی اَرک ائلییب قاپینا گلمیشم. اللهها خطیر قاییت، منی اَلی بوش قایتارما.»
لطفالله، تورابین یالوارماسینی ائشیتمز کیمی آسیب کسه-کسه اوزاقلاشیر. توراب اونون سایمازلیغینی گؤرونجه دئییر:
«آی سنین نکوواروی س…»
چشمهنین یاخینلیغیندا، بالا گَدیگین باشیندا اوتورموش، اوغرو میرحسین بونلارین دانیشیقلارینا شاهد اولور آغزین آچیر بیر سؤز دئسین گؤرور واختی دئییل. توراب چوخ حیرصلیدی یامان یوووزدو کی ساییر، تورابین ساکینلشمهسینی گؤزلهییر. توراب الی اورهیینده، اویان-بویانا باخیر میرحسینی گورور. میرحسین دئییر:
«اَیه خلقی قیناما یئ بئناوالار نئینهسین، هاممی قالیب مالینین، جانینین هایینا.»
میرحسین دانیشا- دانیشا توراب اونون ییرتیق- یاماقلی پالتارلارینی سوزور. «بو بئله ائو سویوبسان بیدست پالتار اوغورلایا بیلمهییبسن» سؤزونو دیلینه گتیرمهسه ده عاغلیندان کئچیر. میرحسین آرالارینداکی سسیزلیغی پوزوب دئییر:
«رحمتلییین اؤلومو یامان پیس گونه توش گلیب. بو های- هایدا کیم گلیب سنین دهدا جنازهسین یئردن گؤتورسون.»
توراب بیتگین حالدا گؤیه باخیب سئیرهک، یئنی گؤیرمیش بیغینی تومارلاییر. ندنسه بو دفعهسینده بؤیومه دویغوسونا قاپیلا بیلمیر. سانکی ایچینده اولدوغو دوروم بیغینی آشمیش کیمیدیر. بیر-ایکی آددیم چشمهیه یاخین گئدیر. گئجهنی سحره دک یاغیش یاغدیغیندان، سانکی گؤیون سویو چکیلیب. ایلدیریم شاخیب گؤی شاققیلداییر آما بیر دامجی یاغیش بئله داملامیر. توراب گؤزو یاشلی میرحسینه باخیب دئییر:
«من ایندی هارانین کولون باشیما تؤکوم، قاغامی بویون قویلاماسام شیشیب اییلهنهر.»
«آی توراب دئییرم نایران اولما، اولماسا قاغاوی گتی منیم کالاوادا یویاخ، کَددن ایراخ اولسادا عوضینده قبیریستانا یووخ دی.»
توراب آلینین دویونلهییب دئییر:
«اَیَه نه دئییرسن. نئچه آی قاباخ ائویمیزی سویاندا قاغام دئمیشدی اؤلسم گئدهنی قبریم اوسته ده قویمئیین. ایندی دئییسن غوسلون من وئریم. او ایشی گؤرسم قاغام منی آق ائلهر.»
«آی اوغلان منیم سیزین داما دوشمهییمین باعیثی سنین رحمتلح دهدون ایدی. نئچه سئری منی زمییه آپاریب دئمیشدی منه مَدَد وئرسن سنی یاغلی گورهجئیم. گون باتمادان زمینی قورتارمیشدیم رحمتلیح نه یاوان گؤردو نه ده یاغلی، والله اون شایی قره پولا دا دیمهمیشدیم. منده ائویزه دوشوب حاققیمی آلمیشدیم.»
میر حسین دانیشا-دانیشا توراب تئز-تئز آرخاسینا، اویان-بویانا باخیر. بیریلرینی گؤزلهیهن کیمیدی. میرحسین تورابین دیققتینی چکمک اوچون آند ایله سؤزلرینین آردینی گتیریر:
«ابیلفض حقی خَلَط بوخچاسینی قئیترهجئیدیم. من دئمیشدیم به تَهزه پالتار بوخچاسیدی.»
کندلیلر ائولرینه ییغیشان سولاری دولچایلا بوشاتماقدادیلار. نئچه قاپی اویاندا بیریسی اَلیندهکی چویله قاپینین دیبیندهکی گیلیفی آچماغا چالیشیر. تورابی گؤرمکده یاواشجا اکیلیب گؤزدن ایتیر.
توراب چشمهنین دیبیندهکی آلچاق دووارین دیبینه ایکی داش قویوب دیرماشیر دووارین باشینا هایلاییر:
«آیحاجی آیحاجی عمی»
قویودان چیخان سس کیمی، بیر سس چیخیر:
«هه نهایستئیسَن؟»
سئچمک اولمور کیشی سسیدی یوخسا آرواد سسی. توراب باغیراراق دئییر:
«حاجی ائوده؟»
«یووو دونن سورویه چیخیب.»
توراب دووارین باشیندان بویلانیب دیققتله باخیر، بیه حاجینین آروادینی گؤرسون. کیمسه گؤرونمور. یئنیر آشاغی. اؤز- اؤزونه دئییر:
بودا قبیر قازاننان! دؤنوب میرحسینه باخاراق دئییر:
«صیدرینن کافورون وار؟»
میرحسین اوجادان گوله-گوله دئییر:
«آی اوغلان نه صیدری، نه کافورو، سن ده منی لاپ اوغرو ائلهدین، من حققیمی آلمیشام. میردشیر خانانی سویسایدیم دیبیندهکی مچید منی قرهلدردی.» میرحسین جدی دانیشماغا چالیشسا دا، دوداغینداکی تبسومو گیزلهده بیلمیر.
«توراب، من ائشیدمیشم اولارسیزدا غسل وئرمَی اولار. قویلایاننان سونرا اَهَح توکرسن قورتولوب گئدر ایشینه.»
توراب خئیلک دوشونوب داشینیر، چارهسیزجه دئییر:
«میری اوندا سن گئد سویو قیزدیر من ده ناهار اذانی سوووشمادان قاغامی گتیریم.»
«توراب، ایوانیزداکی ایشکاپدان پامبیغی دا گؤتوروب گتیررسن.»
توراب آغزین آچیر سوروشسون «سن بیزیم ائوده، نهیین هاردا اولدوغونو هاردان بیلیرسن؟» اونون ائولرینه دوشمهسی یادینا دوشور. میرحسین کالاوایا ساری توراب ایسه ائولرینه ساری یولا دوشورلر.
توراب قاپیلاریندان ایچری گیرن کیمی، پهیهدن حیطه آتیلان سولارا حیرتله باخیر. ایچریدهکینین کیم اولدوغونا ماراقلانیر. یاخین گئدیر. دوستو ذولفونو گؤرونجه قهرلهنیب آغلاماغا باشلاییر. ایکی یولداش قول، بویون اولوب آغلاشیرلار. توراب باشینین احوالاتینی دوستونا دانیشیب اولوب بیتهنی دئییر. فرش دامیندان ننهسینین اوخشاما سسی گلیر. توراب گؤزلرینی سیله-سیله فرش دامینا ساری گئدیر.
جنازه تخته بندین اوستونده، ننهسی ایله باجیلاری تختهبندین اویان- بویانیندا اوتوروب اوخشاییب، آغلاشیرلار. ننهسی اوز توتور تورابا اَلی ایله جنازهنی گؤرسهدیب دئییر:
«آی قادان آلیم بو یازیق قاغان یئرده قالیب شیشدی آخی.»
توراب یاخشی بیلیر اولوب بیتهنی ننهسینه دانیشیرسا، ننهسی قارشی چیخاجاق. آخی میرحسین اونون جئهیز ساماوارنی دا چالمیشدی. میر حسینین آدی گلنده اونون اؤلموش دهده- ننهسین اوکی وار یامانلایار.
توراب اَلین قویور ننهسینین چیگینه:
«ننه سنه قوربان اولوم سن قیزلارینان، ائوین سولارین، پار- پالازینی توکون حیطه، بییَز ائوی سهمانلایین من ده قاغاما تیمم وئریم ذولفوینن آپاریب قویلئییم.»
ننهسی تیمممو ائشیدن کیمی اوتوردوغو یئردن قالخیب دئییر:
«بوی بالا نه تیممی! یوخ بالا. بوینون دا غسلی زادی اولار شولیزیممه گئدر. سَنی آد وئررم اللهها دهدَزه، اَدَلی- دودَلی غسل وئرین.»
توراب چیخیر حیطه ذولفویه دئییر:
«ننهم هخدیرتپیر کی گرک غسل وئرهسیز»
ذولفونون دوداغی قاچیر گولمهمهک اوچون زورلانسادا گولور دئییر:
«نئینخ!»
توراب ننهسینه هل البت دئییب اونو آراخایین ائلهمهیه چالیشیرکن آرتیریر:
«هاوا دا بالا-بالا آچیلیر سیز ده ایکیندی چاغی گلرسیز قبیرساندیغا.»
ننهسی یئنه آغزینی آچیر هلالبت غوسلون… توراب سوزونو بیتیرمهسینه اذن وئرمیر. «هل البت، هل البت» دییه-دییه ننهسینی فرش دامیندان دیشاری گؤندهریر. ننهسیده اؤزونو آرخایین اولموش کیمی گؤرسهدیب، قیزلاریلا بیرلیکده آغلاشا- آغلاشا قوناق اوتاغینا ساری گئدیرلر. توراب ذولفونون اوزونه باخیر دئییر:
«نه سایاق آپاراخ؟»
ذولفو یئنییئتمه کیمی یوخ، یئکه کیشی کیمی جنازهیه گوز دولاندیر:
«اوستونده کی پَتینین اوجلارینی سوخ جنازهنین آلتینا تخته بنددن یاپیش گئدخ»
توراب پتونون آشاغیسیندان چکنده جنازهنین اوزو آچیلیر. ذولفو باخیب یاواشجادان دئییر:
«بختهوره باخ دونیانی سوآلیب، هر شئیدن خبرسیز گؤر نه ده آرخئین یاتیب.» سونرا سسینی اوجالدیب، آرتیریر:
«یازیغین نهیی ایدی آخی گونو گوننن دالی گئتدی؟»
توراب دهدهسینین آلینیندان اؤپوب، اونون اوودلارینین باتمیش حالینا کؤورهلیر. جنازهنین اوزونو چکیر. اختیارسیز گؤزلریندن سوزولن یاشی کؤینهیینین دستهیی ایله سیله-سیله ایشکاپدان پامبیغی گؤتورب گلیر.
جنازهنین باش طرفیندن توراب، آیاق طرفیندن ذولفو یاپیشب قالخیزیرلار. لا الاالله دییه-دییه، دار- دودوک قاپیلاردان کوچهیه چیخاردیرلار. توراب آددیم باشی اویان-بویانا باخیر. سامانلیقدا اینه آختاران کیمی کنددن آدام آختاریر.
«ذولفو سنه یامان زحمت اولدو.»
«اَیَه او نه سؤز دی. اؤز ایشیمیزدی داینا لااله الله…»
یاواش- یاواش کوللویه چاتیرلار. توراب آیاق ساخلاییر. آرخاسینا قاریلیب دئییر:
«ذولفو بوراسی اوز آشاغیدی جنازهنی دؤندهرخ سن قاباغا دوش من دالینجا گلیم»
«اَیَه نهفرقی وار؟»
«اَیَهخ طرفی یونگول اولار.»
یئر پالچیق اولدوغوندان تخته بندی یئره قویوب دینجله بیلمیرلر. جیم-جیلاخ تر ایچیندهدیلر. ذولفو قولاغیندان آخان ترلری چیگینلری ایله سیلمهیه چالیشیر. آددیمباشی تختهبندی اویان- بویانا ترپدیر. بیر ده ترپدنده خفدن آیاغی زوی گئدیب ییخیلیر. تختهبندین آشاغی باشی دوشور یئره، یوخاری باشی قالیر تورابین چیگینینده. جنازه زویوب اوزو اوسته باتیر پالچیغا. توراب تخته بندی یئره قویوب باشینا دؤیور. ذولفو زوران بیللاه یئردن قالخاراق دئییر:
«شوغریب نهده مهربان پالچیقدی!»
اَللرینده کی پالچیغی شالوارینا سورتور. پالچیغین آغیری یاپیشیر تومانینا اَللرینده ایسه نازیک سوواق قالیر. ذولفو، توراب باشینا دؤیمهسین دئیه اونون قولوندان یاپیشیر.
«گه یاپیش. اَیَه هَیله ده خام ایش اولار آخی، بهنییه جنازهنی تخته بنده باغلامادیخ؟»
تخته بندی گتیریرلر جنازهنین بؤیرونه. ذولفو جنازهنین آیاقلاریندان، توراب دا چیگینلریندن یاپیشیر. آرخاسی اوسته چئوریب قویورلار تخته بندین اوستونه. توراب جنازهیه باخیر؛ قاغاسینین زیغا بَلَنمیش اوزونو گؤرن کیمی آغلایا-آغلایا دئییر:
« اَده دهدهمین سیر- صیفتینه باخ اِی. گؤر نه حالا قالدی»
«هَه یامان کورراندی منی باغیشدا.» ذولفو ناراحات حالدا پتونو گؤتوروب جنازهنین اوستونو اؤرته-اؤرته آرتیریر:
«اوز گؤزوندهکی پالچیق قورومادان گوتو گئدخ، بودو کالاوایا بیهز قالدیخ»
سونرا اَییلیب یئردن پامبیغی گوتورورکن آرتیریر:
«بورا باخ اِی بونو پاشاتادا قویمئییب سن.»
پامبیغی جنازهنین آلتینا سیخیشدیریر. تخته بنددن یاپیشب اوجادان دئییر: لا اله الا الله…
توراب دئییر:
«ذولفو سن کئچ دالیا یامان چوخ والایلاییرسان.»
قرارا گلیب یولا دوشورلر. تختهبنده سوواشان پالچیقدان زیققینا-زیققینا داشییرلار. توراب اوزگون حالدا دئییر:
«قاغامنان یامان پیس اولدو»
ذولفو اونو اوغوتمایا چالیشیر:
«نایران اولما او بولاری نه گؤرور نه ده بیلیر. یازیق دهدهن کتده ده هامیننان سو اوسته ساواشییب هاممیدان دا قیرمیشدی، سودا اؤلوسونه بلا اولدو.»
«هَه دوز دئییسَن نئچه یول دئدیم قاغا، اؤزونو حورمتدن سالما، قولاخ آردینلیغینا ووردو»
توراب دانیشا-دانیشا بیردن سؤزونو یاریدا کسیر. سونرا آرتیریر:
«اَیه گوناهدی یئ اؤلونون دالیسیجا دانیشیریق… فاتحه مع الصلوات.»
صلوات، فاتحهایله چاتیرلار کالاوایا. میرحسین تلهسیک یانلارینا گلیب تختهبندین اورتاسیندان یاپیشیر. تختهبندی داش قالاغینین اوستونه قویورلار. توراب قهرلنه-قهرلنه باشلارینا گلنلری میرحسینه تعریفلهییر. سونرا آرتیریر:
«سنی جَددین دوز عمللی یویاسان. قاغامین سیر- صیفتی، پالچیقلی گئدمهسین.»
میرحسین ذولفویه گؤز ووروب گئدیر اوجاق باشینا. ذولفو گؤزون آنلامینی آنلاییب اونون دالیسینجا گئدیر. هرهسی بیریاندان قازاندان یاپیشیب گتیریرلر جنازهنین یانینا. میرحسین دئییر:
«سیز بییهز دینجهلین من بیر تَهَر یویارام.»
توراب دووار دیبینده کؤتویون اوستونده اوتوروب، اَللرین قویور باشینا. ایچین چالا-چالا آغلاییر. ذولفو قالخیب میرحسینه کومهیه گئدیر.
میرحسین پاسلانمیش مشکهفهنی سویولا دولدوروب توکور جنازهنین آیاقلارینا. سویون لئهی یاییلیر جنازهنین آیاق طرفینه. ذولفو دئییر:
«اَده به نیه لئهلی سو قیزدیریبسان؟»
میر حسین دئییر:
«دهدهم روحو چشمهدن گتیرمیشم. سئلدن لئهلی گلیر.»
هر مشکفه تؤکولدوکجه، جنازه تمیزلشمک یئرینه داها آرتیق لئهه بَلنیر. ذولفو جنازهنین اوزوندهکی پالچیقلاری سیییریب مشکهفهنی دولدوروب توکور اونون اوزونه. اؤز-اؤزونه دئییر:
«یوو بو سویونان پاهلانمیاجئح»
میرحسین مشکهفهنی بیرده دولدوروب جنازهنین اوستونه تؤکه- تؤکه دئییر:
«اَیه سن کئش تورابی قویما یوووخ گلسین من بیر تَهرینن غوسلون وئریب کفنلهییم.»
دیل آلتی اَووَکَ-اَووَکَ۳ دییه- دییه ده جنازهنین بارماغیندان عقیق اوزوگو قینقیدیب جیبینه سالاراق اؤز-اؤزونه دئییر: «بودا منیم میردشیر حاققیم.»
ذولفو تورابدان سوروشور: «آی قَردَش گورهسن قبیری قازیبلار؟»
توراب اوز- گؤزون سیلیب دئییر:
« نه بیلیم! بیه ده قازیبلار. سحر داییم گئدنده دای دوستوم، داییما قره قورخو گلیب کی ائو باشیمیزا اوشمامیش تئز قئیید. هل البت داییم قورخوسوننان عمیمی ده تلسدیریب قازیبلار.»…
حاجی، شوملایان قبیرلرین یانیندان فاتحه وئره-وئره کئچیب گئدیر یئنی قازیلان قبرین اوستونه. فاتحهسی بیتندن سونرا گؤیه باخیب اَللرینی اوزونه چکه-چکه دئییر:
«الله اهل قبیستانا رحمت ائله سین.»
حاجینین باخیشی بولودلارین آراسیندان بویلانان گونشه ایلیشیر. «چوخ شوکور الله» دئییب قازیلان قبره ساری آستا-آستا آددیملاییر.
اوزاقدان لا اله الا الله سسینی ائشیدن کیمی یئییندن آددیملاییر. تورابین عمیسیایله داییسی باشلارینا دوشن کؤلگهدن دیسکینیب قبیردن ائشیگه باخیرلار. حاجی نین اوزو کؤلگهسیندن ده قورخولو گؤرونور. حاجی قبیرین اویان بویانینا باخیر. قبیر قازانلاری تینگه- توووا توتوب دانلاییر. قبیری هئچ بینمهییب حیرصله دئییر:
«چیخین، چیخین ائشییه بو نه قبیردی! سیچیبسیز قبرین ایچینه.»
مهر ۱۴۰۵
***
۱- گورشاد- ا.(Gür şad) رگبار. باران تند و سیل آسا.
۲- شور آتان = ناودان
۳- رَبِّ عفوَکَ عفوَکَ