سحر
«سحر»ین «ماویلر»ی
علیرضا ذیحق

حمیده رئیس‌زاده (سحر)ین «ماویلر» آدلی شعر مجموعه‌سی‌نین ۶۵- نجی ایلده یاییلما خبری، اولدوز کیمی‌نه قَدَر سس‌سیز آخسادا او قَدَر آرتیق پارلادی و آذربایجان ادبیات سماسیندا یئنی بیر آیدینلیق و جانلانمایا چئوریلدی.
فیکیرده و دویغودا تام بیر دَییشیک‌لیک، باجاریقلی تکنیک و فورم، گؤزل، جانلی و الوان تصویرلر، اونون صنعت و یارادیجیلغی‌نین گؤزه چارپان ایلک خصوصیتلریندن اولاراق، بیز بو شعرلرین آردیندا دوشونجه‌لی، آییق، درین ایلهاملی و اینجه دویغولو بیر قادین شخصیتی ایله ده تانیش اولوروق. بو قادینلیغین سرین و گئنیش کؤلگه‌سی، تکجه اونون جسارتلی لیریکاسیندا یوخ، بلکه باشقا جهتلی شعرلرینده ایسه اؤز اُبرازینی یئر به یئر تمثیل، تشبیه و استعاره شکلینده بیلدیریر.
“ماوی گؤیلر چارشابلارین آچان زامان “، “دریالار اوسکویه دولمایان کیمی”، “آغزیمدا کی ساققیز سئوینجیم”، “قان رنگین گؤستر مز دونومو گئییم”،”قاشی دوشموش اوزوگومو” و داها آیری میصراعلاردا گلن بئله‌نکی تشبیه‌لر، تکجه قادین احساساتیندان چاغلانا بیلن ادبی بدیعی تصویرلر اولا بیلرلر. اجتماعی موناسیبتلره یاناشماق، دؤورون موعاصیر طلب و چتینلیک‌لرینه توخونماق و آچیق گیزلین دردلری دویوب قانماق، بیلیک و آییقلیقدان آسیلی اولماقلا برابر، او نیسگیل و دردلری ادبی – بدیعی بیر شکیلده جسارتله یازیب بیان ائتمک، صنعتکارین داها آرتیق بیر وظیفه‌سینه چئوریلمه‌لیدی و “سحر”ین پوئزیاسی حتتا او آنلاردا کی شاعیر، حیاتی‌نین لاپ خصوصی و محرمانه جهتلریندن سؤز آچیر بو آغیر و چتین اجتماعی وظیفه‌یه صادیق قالاراق، اومود وئریجی بیر واقیف‌لیک‌له اوخوجویا یاناشیر:
سارسیلماز داغلارین ذیروه‌سین دئدیم،
دیزلریم یورولوب بوکولن زامان
لحظه‌لر اوستونه گئجه‌لر بویو
ظولمت قارقیش کیمی‌تؤکولن زامان
صاباحین، گونشین جیلوه‌سین دئدیم
سئوگینین گؤروشه گلمه‌سین گرک
هاچاناجان دئمک؟‌هاچانا قدر؟
بو آییق سالماقلیق و خلقین مینلرجه آدسیز، سوسموش و گیزلی کدر و غملریندن حزین – حزین سؤز آچماق نهایتده اوجا بیر فریاده دؤنور:
سارالدی غصه‌دن اوزلر، آغاردی یول دؤین گؤزلر
نه لازیمدیر حزین سؤزلر، “سحر” فریاد اولان یئرده
بو اَلده ائدیلمیش واقیف‌لیک‌دیر کی آزاد ائدیجی دینامیزم‌لره جان و گوج وئریر و “کؤرپه اَللرین بارماقلاریندا، قان قورویاندا ” و اونداکی “ماویلر قارالیر دان اوزاقلاشیر”، “آد آرزوسون سینه‌سیندن کؤهنه نیشان کیمین درن، عشقی قیبله ائده‌ن ایگیت، گونش یولون گئده‌ن ایگیت” لر بسله‌نیرلر. صنعتکارین موعاصیرلیگی و دؤوره اویغون اولان بیر دیلی مهارتله بدیعی یارادیجیلیغیندا ایشه آپاردیغی، اونون لیریکاسینا داها دَیَرلی بیر گؤزه‌ل‌لیک و یئنی‌لیک وئریر.
… پولاد تک اراده
بیر شوشه گولاب کیمی‌ساده انسان
دیله‌ییرم.
پاساژ قاباغیندان، پاساژ قاباغینا چاتماق
ساوالان دایانا جاقلی یاشاماق
چتین یولا یولداش دیله‌ییرم.
چتین یولا
یولداش …
“زامان یوکو کوره‌گیمده “دئییب” صاباحین یولو‌هارداندی ؟ “سوران شاعیرین “پاساژ” کیمی‌بئله‌نکی اُبرازلاری ایشه آپارماغی، هئچ ده تصادفی دئییل، بلکه بونلار بوتونلوک‌له، موعاصیر طلب‌لری دویوب قانماقدان ایره‌لی گلن بیر آغیر ضرورتین نیشانی کیمی‌قییمت‌لنمه‌لیدیرلر. اجتماعی سیمبولیزمین تأثیر گوجو و آرادا سیرادا گؤرونن سوررئالیزمین ایری و قانلی دامارلاری، “ماویلر” مجموعه‌سینی داها زنگین‌له‌دیر. نئجه دئیه‌رلر شاعیرین یارادیجیلیق دونیاسیندا اَن سیرلی، تعجبلی و دهشتلی اولان ایشلر و اتفاق‌لار، ائله بیر عادی و حقیقی سایاقدا جیلوه‌لنیرلر کی بو آرادا تکجه شاعیر ایلهامی‌و ایلهاما باغلیلیق‌دیر کی او اَل چاتماز و سئحیرلی دونیالارین “زامان توزونا ” بورونموش قاپی‌لارین بیزیم اوزوموزه آچیر:
گئجه دیر…
باخیرام آی باجاسیندان
باشقا بیر ماوی گؤیه
اوردا دا وار ائله بیل
گئجه یوردون قانا دؤنموش دنیزیندن
نئچه بیر غملی بولود،
چنلی داغ،
قانلی سؤیود.
گئجه دیر …
باخیرام آی باجاسیندان
باشقا بیر ماوی گؤیه
سربست شعرلرده ریتمیک بیر وزن و کلامین موسیقیایی ظرفیتلریندن باجاردیقجا بهره‌لنمک، تکنیک و فورما جهتیندن “سحر”ین شعرینی داها اوستون بیر سویه‌یه قالدیریر:
یاخینلاشیر
یاواش یاواش
یانار داغا یاناشماقیم،
یاناشماغین،
یاناشماقلار .
“سارالان گولو، بیچیلن دیلی” و “قفس آدلی لانه‌نی نئیلیرم” سؤیله‌ین شاعیر “یئنی غربته قووشوم گئدیم” دئسه‌ده غربت پنجه‌سینده ده وارلیغین بوغولان گؤرور. آخی شاعیر دئمیشکن گئجه‌دیر و بو گئجه‌ده “شیرینلر آجی دیر، هرنه وار غریب / لحظه‌لر لاپ اوزون / دیلک‌لر سورگون / اولدوزلار اوزونه چئویریب بؤرکون …” آمما نه غم کی ظلمتدن زارا گلن و اوره‌گینی کدر اوزه‌ن شاعیر صاباحا اینانیر، اؤزوده بؤیوک بیر ایناملا:
تک قالیب ظلمت اَلینده، باغیریب سوسما “سحر”
چکیلر جهد ائله‌سک آیری مداره گئجه‌لر
***
ماویلر / حمیده رئیس زاده ( ح.ر. سحر ) / بیرینجی چاپ ۱۳۶۵/ انتشارات فرزانه / تیراژ ۵۰۰نوسخه